Thắp nến cầu nguyện cho Ali Kamara, 17 tuổi, nạn nhân da đen của một vụ bạo hành do căm ghét, vào mùa bầu cử cuối năm 2008 – ảnh: Thomas Good/NLN.

Phương Lan/Viễn Đông

SACRAMENTO – Kỳ thị về sắc tộc, sắc dân, tôn giáo, phái tính, tính dục, nguồn gốc quốc gia, hay các tật nguyền thể chất và tâm lý có thể dẫn đến bạo lực chết người, như trong một số trường hợp có liên quan đến người Việt Nam sống ở Hoa Kỳ.

Ngay từ năm 1986, Sở Tư Pháp tại tiểu bang California đã nhận ra tầm quan trọng của một bảng thống kê về tội căm ghét người khác trong tiểu bang này và trình lên Nghị viện. Do đó, Nghị viện Cali đã ban hành một điều luật yêu cầu Sở Tư Pháp tiểu bang hàng năm trình lên Nghị viện một bản phúc trình liên quan đến các tội phạm do kỳ thị, căm ghét.

Chương trình báo cáo các tội ác về căm ghét người khác của Sở Tư Pháp được thực hiện hồi tháng 9-1994, và các dữ kiện được thu thập kể từ mùa thu năm 1994. Các cơ quan tư pháp được yêu cầu phải phân loại và báo cáo về các tội ác thuộc loại này xảy ra trong khoảng thời gian từ 1-7-1994 đến 31-12-1994. Kể từ năm 1995, Biện lý cuộc California bắt đầu báo cáo tin tức khởi tố các tội phạm về căm ghét lên Sở Tư Pháp, bao gồm các vụ bị can bị khởi tố, kết tội và Sở này bắt đầu công bố bản báo cáo đầu tiên vào năm này.

* Định nghĩa của tội căm ghét (hate crime)

Theo định nghĩa của bộ luật hình sự California khoản 422.55, tội căm ghét là một “hành vi tội phạm – một phần hay toàn phần – vì một hay nhiều đặc tính sau đây của nạn nhân: 1) sự tàn tật, 2) giới tính, 3) quốc tịch, 4) sắc dân hay sắc tộc, 5) tôn giáo, 6) định hướng tính dục, 7) thân thiết với cá nhân hay nhóm nào có đặc tính riêng biệt.

Tội căm ghét không khác gì mấy với tội kỳ thị, nhưng có vẻ thuộc về truyền thống của kẻ vi phạm. Trong năm 2007, tổng cộng có tới 1.426 vụ vi phạm tội này, bao gồm 1.931 vụ vi phạm, 1.764 nạn nhân và 1.627 nghi can.

* Dữ kiện về khuynh hướng phạm tội

Kể từ năm 1998, các vụ tấn công do căm ghét sắc tộc và quốc tịch gốc luôn luôn là động cơ đứng đầu trong loại tội phạm này, chiếm đến 60% tổng số các vụ phạm tội căm ghét. Trong số này, các vụ phạm tội vì ghét da đen vẫn luôn là khuynh hướng lớn nhất trong ít nhất 26% các vụ phạm tội căm ghét hàng năm kể từ năm 1998.

Kể từ năm 1998, căm ghét định hướng tính dục, là loại tội phạm đứng hạng nhì trong các vụ tội phạm căm ghét, chiếm tới ít nhất 18% trong tổng số các vụ phạm tội căm ghét. Trong loại này, các vụ căm ghét đồng tính nam (“gay”) luôn luôn là động cơ lớn nhất, chiếm tới ít nhất 8% trong tổng số các vụ phạm tội căm ghét hàng năm kể từ năm 1998.

Căm ghét về tôn giáo, là động lực đứng hàng thứ ba, chiếm tới ít nhất 12% các vụ phạm tội căm ghét kể từ năm 1998. Trong loại này, các tội bài Do Thái luôn là khuynh hướng lớn nhất thuộc loại này, chiếm tới ít nhất 7% trong tổng số vụ phạm tội căm ghét hàng năm kể từ năm 1998.

* Một nạn nhân người Việt Nam

Một trường hợp điển hình nổi tiếng dính líu đến nạn nhân người Việt Nam là vụ của anh sinh viên Lý Minh Thiện. Vào ngày 29-1-1996, anh Lý Minh Thiện 24 tuổi là một cựu sinh viên Việt Nam tốt nghiệp tại UCLA. Anh đã bị giết chết khi đang trượt ba-te (rollerblading) trong sân quần vợt của trường trung học tại tỉnh nhà Tustin. Sáng hôm sau, một người gác cổng tìm thấy anh Thiện nằm trong vũng máu, tay chân bị chặt đứt, thân thể bị đâm nhiều nhát, cổ họng máu tuôn trào.

Sau cái chết của anh, bạn bè, gia đình và thân hữu cũng không có cách nào thăm dò được tại sao lại xảy ra vụ giết người vô nghĩa này. Những ai biết đến anh Thiện, đều nhớ đến anh với đầy lòng thương mến, kính trọng và ngưỡng mộ. Anh là một mẫu người chính trực, thông minh, tự tin và có trí tuệ, anh Thiện quả là một người Mỹ gốc Việt kiểu mẫu. Đối với cha mẹ, anh là một người con hiếu thảo, đối với anh chị em, là một người anh thân yêu, và là một người bạn chân thành mà mọi người có thể nhờ vả khi cần đến. Anh luôn luôn theo đuổi con đường học vấn không ngưng nghỉ: tại Đại học UCLA, trong vòng 4 năm anh đã đậu hai mảnh bằng cử nhân Anh văn và Sinh học, và đã vừa hoàn tất chương trình Cao học Triết học và Sinh-Vật lý tại Georgetown, và đang tính theo ngành Luật ngay trước khi bị thiệt mạng. Hồi còn học tại UCLA, anh luôn luôn dẫn đầu và anh đã toàn tâm toàn ý hoạt động cho Hội Sinh Viên Việt Nam VSA trong niên khóa 1992-1993.

Đám tang anh có hàng trăm người thức đêm cầu nguyện cho linh hồn anh, kéo dài cả tuần lễ. Một bài tường thuật về cái chết của anh treo tại văn phòng cố vấn trường UCLA. Hàng bao nhiêu bó hoa từ các cộng đồng Việt Nam gửi về phúng viếng tràn ngập nhà quàn trong suốt tang lễ. Hàng ngàn người đã khóc thương tiễn đưa và thương tiếc anh Thiện, tất cả mọi người đều coi cái chết của anh là một tổn thất lớn lao cho linh hồn mình.

Mãi đến ngày 2-3-1996, nhà chức trách mới tìm ra nguyên nhân cái chết của sinh viên Thiện. Hôm đó, cảnh sát đã bắt được Gunner Lindberg 21 tuổi và Dominic Christopher 17 tuổi, sau khi khám phá ra một bức thơ mà Lindberg viết cho một cựu tù nhân tại New Mexico. Bức thư chứa đựng nhiều chi tiết sinh động về kẻ sát nhân, và vẻ ngoài không liên can gì của người viết bức thư. Nào là bánh sandwich cho kế hoạch tiệc sinh nhật, tin tức về em bé mới sanh của người bạn, và nói về vụ xâm mình mới, và sau cùng là câu chuyện khoe khoang khoác lác đã xảy ra vào tối 29-1:

“Ồ tao đã giết một thằng ‘jap’ và đâm nó tới chết tại trường Tustin. Lúc đó tao bước đến gần nó, có Dominic đứng kế bên, tao thấy nó đang trượt ba-te và lúc đó trong tay tao có một con dao. Tụi tao bước vào sân quần vợt có nó ở đó và tao tiến lại gần. Dominic đứng ở bên phải, tao đến sát ngay người nó và hắn ta sợ hãi. Tao nhìn thẳng vào nó và nói: ‘Ồ có lẽ tôi quen anh đó mà’, nó nghe vậy có vẻ mừng và hy vọng sẽ không bị gì. Vậy là tao tấn công nó luôn….

“Tao rút con dao ra khỏi bao và nó nói ‘không’, xong tao lấy dao kề vào cổ nó và hỏi: ‘Mày có xe hơi không?’ Hắn nắm lấy bàn tay cầm dao của tao và nhìn vào mặt tao, cố gắng nhìn cho rõ mặt tao, và tao đã dộng mạnh vào đầu nó 3 lần, mỗi lần tao lại nói ‘đừng có nhìn tao như vậy’, rồi nó bị gục xuống. Sau đó tao đâm nó vào bên sườn cỡ chừng 7, 8 nhát khiến nó bị lăn tròn đi, rồi tao đâm vào lưng nó chừng 18, 19 nhát. Sau đó nó nằm thẳng cẳng trên mặt đất, rồi tao thọc dao vào cổ nó. Tao nghe âm thanh phát ra ‘ục, ục’. Rồi Dominic nói ‘đâm nữa đi mày’ và tao nói, ‘tao đâm rồi’. ‘Đâm nữa đi mày”, vậy là tao đâm vào tim nó tới 20, 21 nhát dao…’.

Từ khi bị bắt, cả hai người này đã thú nhận hết mọi tội lỗi trong vụ giết người này. Lindberg ra hầu tòa lần đầu vào ngày 22-3-1996 sau đó dời lại đến ngày 19-4-1996. Vụ ra hầu tòa của Christopher cũng được dời lại đến hai lần. Người ta cho rằng đây là truyền thống gia đình của Lindberg và Christopher cho rằng người da trắng là ưu việt đã ảnh hưởng đến các bị can, với danh từ “jap” dùng trong lá thư có ý miệt thị sinh viên Thiện.

* Đạo luật liên bang tài trợ khởi tố tội phạm căm ghét

Ngày 22-10-2009, Thượng Viện Hoa Kỳ vừa phê chuẩn đạo luật Hate Crimes Prevention Act, với số phiếu 68-29, và tài trợ cho chính quyền địa phương 10 triệu Mỹ kim để điều tra về các vụ tội phạm loại này. Đạo luật cho phép chính quyền liên bang khởi tố các vụ kiện tội phạm căm ghét, trong trường hợp chính quyền địa phương không thể khởi tố hay không muốn thi hành, và ngày 28-10-2009, Tổng Thống Obama đã ký thành luật.

Tổ chức Người Mỹ Á Châu Thái Bình Dương đã lên tiếng ủng hộ đạo luật này. Tổ chức này cho rằng đạo luật sẽ giúp bảo vệ những nạn nhân bị tấn công vì lý do chủng tộc, màu da, nguồn gốc, tôn giáo hay quốc tịch gốc và các loại tội phạm có xu hướng thiên kiến, dựa trên các yếu tố định hướng tính dục, giới tính và sự tàn tật của nạn nhân.