Trại giam Manzanar nhìn từ bên ngoài, nơi giam giữ hàng ngàn người Mỹ gốc Nhật trong thời kỳ cao điểm của Đệ Nhị Thế Chiến – ảnh: Nick Út.

INDEPENDENCE – Ở quận Inyo, miền trung California, có một trại giam người Nhật được ghi nhận là di tích lịch sử có tên gọi Manzanar, nghĩa là vườn táo (tiếng Tây Ban Nha). Manzanar là một trong 10 trại tù giam giữ tổng cộng hơn 120.000 người Nhật, hai phần ba số đó là công dân Mỹ, trong thời gian Thế Chiến Thứ Hai đang diễn ra.

Bảng ghi tên chính thức của trại giam Manzanar – ảnh: Nick Út.

Người Nhật đầu tiên bị đưa vào trại tháng Ba năm 1942 và người cuối cùng rời trại vào năm 1945 khi Nhật đầu hàng Lực lượng Đồng minh. Trước đó, người thổ dân Da Đỏ định cư ở khu vực này, nhưng họ đã buộc phải dời đi vào năm 1929 khi thành phố Los Angeles mua quyền khai thác nước trong toàn khu vực, rút hết nước đi, khiến cho đất đai khô cằn và người dân không thể sinh sống được.

Khi Nhật tấn công Trân Châu Cảng ngày 7-12-1941, Hoa Kỳ lập tức chĩa mũi dùi vào những người di dân Nhật sống ở Mỹ. Ngay trong đêm đó, cơ quan điều tra liên bang FBI đã bắt một số người di dân mà họ cho là thuộc “phe địch”, trong đó có 2.192 người Nhật. Đến ngày 19-2-1942, Tổng thống Franklin Roosevelt ký Sắc lệnh 9066 cho xây cất những “khu tái định cư” dành cho những người bị xem là nguy hiểm cho nền an ninh quốc gia.

Ngày 1-6-1942, nhóm người Nhật đầu tiên đến “Khu Tái Định Cư Thời Chiến Manzanar” và giúp xây dựng trại giam.

Nền của trại giam Manzanar – ảnh: Nick Út.

Sau đó, mỗi ngày có cả ngàn người Nhật bị bắt nhập trại. Lúc cao điểm nhất, trại đã giam hơn 10.000 người. Tổng cộng có 11.070 người từng bị giam tại Manzanar.

Trại Manazar rộng 6.200 mẫu Tây, khu nhà giam chiếm khoảng một dặm vuông. Mỗi gia đình tù nhân ở trong khu vực 20 bộ chiều dài, 25 bộ chiều ngang, không có trần nhà, không có sự riêng tư cá nhân.

Hai ngôi mộ còn sót lại trong nghĩa trang Manzanar – ảnh: Nick Út.

Hòn đá có sơn dấu hiệu hòa bình màu đỏ tại nghĩa trang Manzanar ở chân núi Sierra Nevada, miền trung California.  – ảnh: Nick Út.

Trong thời gian 3 năm ở Manazar, 146 tù nhân đã bỏ mình lại đây, và 15 thi thể được chôn cất tại đất trại. Sau này, gia đình cho bốc mộ, và hiện tại chỉ còn 5 ngôi mộ ở trại tù này.

Ngôi tháp tưởng niệm những tù nhân Nhật bị giam giữ ở Manzanar – ảnh: Nick Út.