Hoài Mỹ/Viễn Đông

CAIRO - Ngoại trưởng Hoa Kỳ, bà Hillary Clinton, thứ Tư vừa qua, ngày 04-11-2009, đã đàm đạo với tổng thống Hosni Mubarak của Ai Cập, ở thủ đô Cairo.

Nhân dịp này bà đã minh định lập trường về việc xây cất gia cư của Do Thái tại vùng Tây Ngạn (West Bank) qua lời tuyên bố: “Chúng tôi không công nhận sự hợp pháp của sự hoạt động xây cất các khu gia cư này và chúng tôi tin tưởng mạnh mẽ là sẽ có những lợi điểm nếu sự hoạt động gia cư này được chấm dứt cả ở hiện tại lẫn trong tương lai”.

Được biết, nữ ngoại trưởng Hoa Kỳ trong hai ngày, thứ Hai và thứ Ba vừa rồi, đã tham dự một cuộc hội họp thượng đỉnh ở Marocco với các nhà lãnh đạo thuộc khối Ả Rập. Theo chương trình, bà dự định sẽ trở về Washington vào thứ Tư, nhưng vì sự bất ổn chung quanh việc thay đổi giải pháp cần được xác định nên thay vì “hồi hương”, bà Clinton đã “bay” vội sang Ai Cập.

Ngoài những cuộc thảo luận hàng giờ với tổng thống Hosni Mubarak, bà Hillary Clinton còn trao đổi quan điểm với đồng vị Ai Cập, ông Ahmed Abul Gheit và gặp gỡ ông Omar Suleiman, nhân vật đầy quyền lực điều hành cơ quan tình báo của Ai Cập.

Tại Marocco, bà Hillary Clinton cũng đã xác quyết rằng lập trường của Hoa Kỳ đối với việc xây cất gia cư của Do Thái, không thay đổi. Bà nói thêm là chính sách của chính phủ Netanyahu về lãnh vực này “tiếp tục là một khoảng cách với điều mà chúng tôi muốn xác định là việc làm của chúng tôi”.

Cùng thời gian ngoại trưởng Hillary Clinton ở Marocco và Ai Cập, ngoại trưởng Anh, ông David Miliband cũng công du Jordan hôm thứ Ba, ngày 03-11-09. Nhân dịp này, ông Miliband còn phê phán rõ rệt hơn so với thái độ của bà Clinton về việc xây cất gia cư của Do Thái: “Những gia cư này bất hợp pháp và theo quan điểm của chúng tôi, chúng còn là chướng ngại vật trong công việc tiến tới một hiệp ước hòa bình giữa người Do Thái và người Palestine”.

* Đón nhận không hồ hởi

Do Thái trước vẫn như sau, tiếp tục bác bỏ những sự đòi hỏi của thế giới về việc chấm dứt sự mở rộng các khu gia cư tại các địa phương của người Palestine vốn đã bị Do Thái chiếm đóng.

Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu mới đây đã quả quyết rằng hoạt động xây cất gia cư ấy đã phần nào xuống thang - sự kiện này đã được bà Hillary Clinton khen ngợi; nhưng vì nữ ngoại tưởng Hoa Kỳ đã không lập lại yêu sách của Hoa Kỳ về một sự chấm dứt toàn diện việc xây cất ấy, nên bà đã không được cộng đồng Ả Rập đón nhận hồ hởi. Bởi thế, như trên đã kể, bà Hillary Clinton lại phải “lặn lội” đến Cairo để “chia sẻ” quan điểm với tổng thống Hosni Mubarak cũng như với đồng vị Ahmed Abul Gheit.

* Khó nuốt đối với người Do Thái

Trong khi đó nhiều người Do Thái cảm thấy rất khó nuốt sự đòi hỏi của chính phủ Obama về việc chấm dứt hoàn toàn việc xây cất gia cư. Theo kết quả một cuộc thăm dò ý kiến mới nhất do nhật báo Jerusalem Post thực hiện, hơn phân nửa người Do Thái cho rằng tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và nội các của ông đều đứng về phe Palestine (“pro-Palestine”). Trong khi trên 50% những người được phỏng vấn đã trả lời “ông Obama ủng hộ Palestine”; chỉ có 6% nghĩ là ông “pro-Israel”.

Kết quả trên đây khác hẳn với kết quả của một cuộc thăm dò ý kiến khác vốn đã được thực hiện cách nay một tháng cũng do nhật báo Jerusalem Post tổ chức. Theo đó chỉ có 14% trong tổng số người được hỏi, cho là đương kim tổng thống Hoa Kỳ “pro-Palestine”, trong khi 31% công nhận rằng ông Obama ủng hộ Israel; số còn lại nghĩ là ông đứng trung lập, không thiên vị bên nào.

Kết quả thăm dò dư luận mới nhất kể trên cho thấy một sự khác biệt có thể nói “một trời một vực” với chính phủ của tổng thống tiền nhiệm. Theo đó một cuộc thăm dò ý kiến tương tự được thực hiện khi ông George W. Bush còn là tổng thống, cho biết 88% trong tổ số người được phỏng vấn, đã xác quyết chính phủ Bush “pro-Israel”, tán đồng Do Thái.

* Nguời Palestine lập lại: “Do Thái phải ngưng ngay việc xây cất!”

Chủ Nhật, ngày 01-11-09 vừa qua, Nabil Abu Rudeina, phát ngôn viên của chủ tịch Mahmoud Abbas, tuyên bố là việc xây cấy ấy phải được đình chỉ lập tức. 

Sau ngày ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton kêu gọi hai bên của cuộc xung đột - Do Thái và Palestine - hãy xúc tiến một cuộc đối thoại mới, thì phát ngôn viên Abu Rudeina nhấn mạnh: “Do Thái không nên được một lý do thoái thác nào để rồi vẫn tiếp tục việc xây cất thêm gia cư. Chúng tôi nhận thấy hoạt động xây cất ấy là bất hợp pháp”.

Do Thái cho tới nay vẫn không muốn hứa hẹn gì về sự chấm dứt việc xây cất như thế, nhưng chính phủ nước này nói sẽ “dè dặt” trong kế hoạch mở rộng các khu gia cư ở vùng Tây Ngạn.

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton vì thế hôm Chủ Nhật đã khen ngợi chính phủ Do Thái là đã chứng tỏ ý muốn thỏa hiệp điều kiện trong vấn đề về việc tái lập những cuộc thảo luận hòa bình. Trước đó một ngày, chiều 31-10-09, bà Clinton đã bàn cãi vấn đề này với thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu. Nữ ngoại trưởng Hoa Kỳ cho rằng Do Thái đã chịu đưa ra những lời thừa nhận “hiếm có” trong công việc xây dựng sinh lực mới trong tiến trình hòa bình ở Trung Đông. Bởi vậy bà đã ca tụng sự cung ứng ấy của chính phủ Do Thái về việc giới hạn kế hoạch xây cất những khu gia cư mới. Nhưng cuối cùng ngoại trưởng Hoa Kỳ đã gặp phản ứng không thuận lợi của khối Ả Rập cũng như của người Palestine như đã trình bày trên đây.

* Hoa Kỳ trở lại với khởi điểm ở Trung Đông

Lại thêm một chút nữa kế hoạch của tổng thống Barack Obama được chuyển động để thúc đẩy tiến hành những cuộc thảo luận mới giữa người Do Thái và người Palestine hầu đạt được một giải pháp hòa bình lâu dài. Sau chuyến công du ở Trung Đông vừa qua của ngoại trưởng Hillary Clinton, người ta có thể nhận định tổng quát là rút cuộc sự bàn tới, bàn lui cũng đều khó khăn. Tiếc rằng điều này không phải là một sự thừa nhận nào trong lãnh vực ngoại giao ở vùng thế giới ấy. Theo những kinh nghiệm cũ, câu hỏi được đặt ra là chính phủ Obama tin tưởng gì là mình sẽ đạt được mục tiêu bằng những kế hoạch mà chính phủ này áp dụng trong những tháng vừa qua.

Tổng thống Barack Obama đã mau mắn đưa tay về phía thế giới Hồi Giáo. Bài diễn văn có thể nói là lịch sử của ông ở Cairo hồi tháng Sáu là một sự thanh toán các hình ảnh thù nghịch sau cuộc tấn công của khủng bố ngày 11-09-2001 vào Hoa Kỳ. Sự kiện này là mốc khởi đầu trong việc xích lại gần nhau giữa Hoa Kỳ và các nước Ả Rập; điều khả dĩ đưa tiếp theo tới một lập trường cân bằng hơn của Hoa Kỳ về cuộc xung đột Do Thái - Palestine.

Niềm tin vào một sự thay đổi cũng đồng thời được củng cố khi tổng thống Obama nêu lên việc đòi hỏi sự chấm dứt hoàn toàn việc xây cất gia cư của Do Thái trong các địa phương bị chiếm đóng của người Palestine - bởi đối với người Palestine, đó là một yêu sách chính yếu trước khi các cuộc thảo luận được khai mở.

Thứ Bẩy vừa qua, khi ngoại trưởng Clinton gặp gỡ thủ tướng Benjamin Netanyahu của Do Thái, hai bên không còn nói về sự “đóng băng” cố định của các con số gia cư. Nay Hoa Kỳ tỏ ra hài lòng với việc Do Thái chứng tỏ “dè dặt”. Bà Clinton cũng đã khen ngợi nồng nhiệt một đề nghị của Do Thái về một sự đình chỉ có giới hạn thời gian trong việc thiết lập mới ở vùng Tây Ngạn đồng thời khai thông cho việc phát triển những khu gia cư đã có trước đây.

 Không lạ khi những điều trên đây đã bị chủ tịch Palestine, Mahmoud Abbas, bác bỏ thẳng tay. Hơn nữa ông còn được sự ủng hộ mạnh mẽ của các nhà lãnh đạo Ả Rập. Bởi thế Hoa Kỳ phải trở lại khởi điểm mà Hoa Kỳ đã bắt đầu. Các cuộc thảo luận mới ở Trung Đông thiết tưởng lại còn khó khăn hơn xưa.

Thêm vào đó, người ta cũng không thể phủ nhận mối liên hệ của Hoa Kỳ với các bên, vẫn gây nên những tác dụng lực cản. Người Palestine và các nước Ả Rập tiếp tục củng cố những sự ngờ vực của mình là Hoa Kỳ luôn luôn đứng về phe Do Thái khi đi vào thực tế. Về phía chính phủ Do Thái, họ cũng xác quyết là Hoa Kỳ của ông Obama bị áp lực một khi Do Thái muốn duy trì lập trường.

Dư luận có cảm tưởng Hoa Kỳ hiện đứng trước một vòng tròn trong vấn đề Trung Đông mà điểm kết thúc - hay một lối ra - dường như  vẫn mù mờ hơn bao giờ hết. Điều nghiêm trọng hơn nữa là cách hành xử của tổng thống Barack Obama đối với tình hình ở Trung Đông có thể tác động đến các tham vọng chính trị khác nữa của ông. Người ta hy vọng những hệ quả không tốt đẹp sẽ không xẩy ra, tuy nhiên một số nhà phân tích dù sao vẫn cảm thấy cần đặt câu hỏi về khả năng chu toàn trọng trách của vị tổng thống trẻ tuổi thứ 44 của Hoa Kỳ.

* Do Thái nay được một sự chọn lựa tối hậu

Thiết tưởng cũng cần thiết nhân dịp này nhắc lại ý kiến của vua Abdullah của Jordan.  Trong buổi phỏng vấn dành cho nhật báo Anh The Times hồi tháng 5 vừa qua, vua Abadullah nói rằng Do Thái được sự chọn lựa giữa hòa bình với toàn thể thế giới Hồi Giáo hay một cuộc chiến tranh chỉ trong nửa năm tới mà thôi.

Nhà vua xác nhận Hoa Kỳ hiện nỗ lực thực hiện một kế hoạch đầy tham vọng nhằm chấm dứt cuộc xung đột trường kỳ trên 60 năm rồi giữa Do Thái và người Palestine. Vua Abdullah vẫn giữ một vai trò quan trọng trung gian giữa các bên.

Theo vua Abdullah, kế hoạch hòa bình nói trên được gọi là “giải pháp 57 quốc gia” dựa theo con số quốc gia Hồi giáo trên thế giới. Kế hoạch nhằm đòi hỏi Do Thái sự thừa nhận và mối liên hệ bình thường với toàn thể cộng dồng Hồi giáo. Đổi lại, Do Thái phải chấp nhận việc thành lập một quốc gia Palestine ở dải Gaza và vùng chiếm đóng Tây Ngạn. Vua Abdullah trình bày: “Sự cung ứng của chúng tôi cho người Do Thái bao gồm việc một phần ba thế giới này mở rộng vòng tay đón nhận họ. Tương lai không chỉ là dòng sông Jordan, cao nguyên Golan hay sa mạc Sinai mà cả với Marocco cạnh Địa Trung Hải và Nam Dưong cạnh Thái Bình Dương”.

Được biết, Jordan và Ai Cập là hai nước Ai Cập duy nhất có sự bang giao với Do Thái. 36 nước khác không có sự liên hệ ngoại giao nào với Do Thái.