Bác Sĩ Nguyễn Thị Nhuận
Người Việt ở Việt Nam thường ăn nhiều cá vì quê hương chúng ta tiếp xúc với biển suốt cả chiều dài, lại có nhiều sông rạch. Tuy nhiên, ra đến hải ngoại, giới trẻ lớn lên ở đây ít có cơ hội ăn cá mà chỉ quen với thịt, sữa và khoai tây, y như Mỹ. Hiện nay, ích lợi của cá đã được khoa học xác nhận. Nếu bạn lo lắng về bệnh tim mạch, nên biết rằng ăn một hay hai phần cá mỗi tuần sẽ khiến cho nguy cơ chết vì đột quị tim (heart attack) giảm một phần ba hay hơn, chính là nhờ chất mỡ không bão hòa tên “omega-3 fatty acid” trong cá. Nhiều năm nay, Hội Tim Mạch Hoa Kỳ đã khuyên dân chúng nên ăn cá có chứa nhiều omega-3 fatty acid ít nhất là hai lần mỗi tuần.
Cũng nên biết rằng cá có chứa chất thủy ngân hay những chất thải độc hại khác. Tuy nhiên, nhiều bác sĩ cho rằng cái lợi của việc ăn cá nhiều hơn là cái hại từ chất thủy ngân hay các chất khác. Chúng ta nên tìm cách cân bằng giữa cái lợi và cái hại này.
* Omega-3 fatty acid là gì?
Nhiều loại cá ăn rất béo vì chúng có nhiều acid béo không bão hòa trong đó có chất omega-3 là chất có lợi nhất. Omega-3 FA có tác dụng làm giảm viêm sưng (inflammation) nơi nhiều mô tế bào của cơ thể. Chính hiện tượng viêm sưng này làm hư hoại các mạch máu đưa đến bệnh tim mạch.
Ngoài ra omega-3 FA còn làm giảm chất mỡ triglycerides, giảm huyết áp, giảm hiện tượng đông máu trong mạch, tăng miễn nhiễm, bớt triệu chứng thấp khớp và giảm việc học kém ở trẻ em. Và như trên đã nói: ăn 1-2 phần cá mỗi tuần sẽ làm giảm nguy cơ đột quị tim.
* Nên ăn và tránh loại cá nào?
Những loại cá có nhiều chất béo như cá hồi (salmon), cá herring và cá thu (tuna) chứa nhiều chất omega-3 FA nên tốt hơn. Các loại đồ biển khác có rất ít chất này. Đa số các loại cá nước ngọt chứa ít chất omega-3 FA hơn cá biển, trừ vài loại cá trout chứa khá nhiều omega–3 FA. Một vài loại cá thí dụ như cá rô phi (tilapia) và cá bông lau (cat fish) ăn không tốt lắm vì chúng chứa nhiều loại acid béo không tốt. Ngoài ra cá tốt hay không cũng tùy theo cách nấu, thí dụ như cá hấp hay nướng thì tốt hơn là cá chiên.
Thêm nữa, cá nuôi ở những trại cá có thể chứa nhiều trụ sinh, chất diệt sâu bọ và những hóa chất độc khác, ta cần chú ý đến.
* Nên ăn bao nhiêu?
Người lớn nên ăn 2 phần (servings) cá chứa nhiều chất omega-3 FA mỗi tuần. Một phần cá là 3 oz (bằng kích thước bộ bài). Đàn bà có bầu hoặc đang định có bầu và trẻ em dưới 12 tuổi cần giới hạn lượng cá ăn vì những người này dễ bị ảnh hưởng từ các chất độc nói trên trong cá.
* Vậy có nên nghỉ ăn cá vì thủy ngân?
Cái lợi của việc ăn cá đánh bại cái hại của thủy ngân.
Thủy ngân có ở môi trường chung quanh ta với lượng rất nhỏ. Nhưng các kỹ nghệ đã và đang thải ra một số lượng thủy ngân ngày càng nhiều, thường tích tụ trong các hồ, sông và biển, dính vào những thứ mà cá ăn vào, lâu dần tích tụ trong thịt của cá.
Những độc chất có trong cá gồm thủy ngân, dioxins và PCBs. Lượng những chất này trong cá tùy theo loại và nơi bắt chúng.
Những loại cá lớn như cá mập, cá tilefish, cá gươm (swordfish) và cá king mackerel... thường chứa nhiều thủy ngân trong thớ thịt hơn là các loại cá nhỏ vì cá lớn ăn cá nhỏ, ăn cả chất độc của cá nhỏû. Cá càng lớn và càng sống lâu thì càng chứa nhiều thủy ngân. Do đó, chúng ta nên chú ý vào loại cá mình đang ăn và những thông cáo của tiểu bang ta đang ở. Mỗi tiểu bang thường ra thông báo về lượng cá bắt được ở địa phương có thể ăn mà vẫn an toàn.
Nếu chúng ta thường ăn cá chứa nhiều thủy ngân, chất độc này có thể tích tụ trong cơ thể chúng ta và rất khó để thải chúng ra. Thủy ngân đặc biệt có hại cho bộ óc và hệ thần kinh đang phát triển của bào thai và trẻ nhỏ. Tuy nhiên ở người lớn, lượng thủy ngân này lại không đáng kể nên không tác hại lắm. Cơ quan FDA và EPA đã ra thông báo về những nhóm cần phải giới hạn lượng cá ăn vào, gồm có:
- Các bà bầu hoặc phụ nữ đang định có bầu;
- Bà mẹ đang cho con bú;
- Trẻ em dưới 12 tuổi.
Những thành phần này cần ăn những loại cá ít chứa thủy ngân thí dụ như cá hồi (salmon) và giới hạn như sau:
- Ăn ít hơn 12 oz cá trong 1 tuần;
- Ăn ít hơn 6 oz cá tuna đóng hộp mỗi tuần;
- Không ăn những cá chứa nhiều thủy ngân như shark, swordfish, king mackerel và tilefish.
* Còn uống thuốc bổ hay những thức ăn khác có omega-3 FA?
Chỉ có cá chứa omega-3 FA mới được chứng minh là tốt cho sức khỏe trái tim. Tuy nhiên, những người có bệnh tim vẫn có lợi khi uống thuốc bổ omega-3 FA. Nên nói chuyện với bác sĩ của mình.
Những thức ăn khác có chứa omega-3 FA là flaxseed, flaxseed oil, walnuts, canola oil, đậu nành và dầu đậu nành. Những thức ăn này cũng tốt nhưng không tốt bằng cá.
Lời từ chối trách nhiệm (Disclaimer): Những bài viết trong mục “Sức Khỏe” chỉ nhằm mục đích chỉ dẫn tổng quát, không thể dùng thay thế sự chăm sóc của bác sĩ hay nhân viên y tế. Độc giả cần tham khảo thêm với bác sĩ của mình khi bị bệnh.