Đế chế du lịch Trip.com bị phạt $770 triệu: Góc khuất độc quyền và bài học đắt giá

Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia Trung Quốc (SAMR) vừa chính thức ban hành án phạt hành chính khổng lồ lên tới $770 triệu đối với Trip.com, tập đoàn dịch vụ du lịch trực tuyến lớn nhất quốc gia này. Quyết định được đưa ra sau cuộc điều tra chống độc quyền kéo dài 6 tháng, kết luận rằng Trip.com đã lạm dụng nghiêm trọng vị thế thống lĩnh thị trường để chèn ép các đối tác kinh doanh. Vụ việc này không chỉ gây chấn động giới công nghệ tài chính toàn cầu mà còn phơi bày những góc khuất trong mô hình vận hành của các siêu ứng dụng du lịch hiện nay.

Trip.com hiện đang niêm yết song song tại cả thị trường chứng khoán Mỹ và Hồng Kông. Án phạt kỷ lục này tuy nhẹ hơn một chút so với những dự đoán tiêu cực nhất của giới đầu tư trước đó, nhưng vẫn là đòn giáng mạnh mẽ vào uy tín của một doanh nghiệp xử lý lượng giao dịch đặt phòng trực tuyến trị giá hơn $139 tỷ trên toàn cầu vào năm 2025. Vụ bê bối một lần nữa dấy lên làn sóng tranh luận về ranh giới giữa tối ưu hóa công nghệ và hành vi độc quyền bóp nghẹt cạnh tranh lành mạnh.

Gọng kìm độc quyền và sự bành trướng của đế chế nghìn tỷ

Được thành lập từ năm 1999 với tên gọi ban đầu là Ctrip và nhanh chóng niêm yết trên sàn Nasdaq (Mỹ) vào năm 2003, Trip.com đã từng bước vươn lên trở thành trụ cột cốt lõi trong nền kinh tế số cực kỳ tinh vi của Trung Quốc. Đối với hàng trăm triệu người dân nước này, ứng dụng này đã trở thành lựa chọn mặc định cho mọi nhu cầu dịch chuyển, từ đặt vé tàu, máy bay cho đến phòng khách sạn. Quy mô đặt chỗ của hãng hoàn toàn vượt xa các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Fliggy (nền tảng do tập đoàn thương mại điện tử khổng lồ Alibaba hậu thuẫn) hay Tongcheng – một thế lực du lịch lớn thứ hai tại Trung Quốc mà chính Trip.com cũng đang nắm giữ một lượng cổ phần chiến lược.

Sự bành trướng của Trip.com không chỉ dừng lại ở biên giới quốc gia. Tập đoàn này đã thực hiện chiến lược thâu tóm toàn cầu đầy tham vọng, bao gồm việc mua lại nền tảng tìm kiếm vé máy bay Skyscanner của Anh vào năm 2016 với thương vụ trị giá $1,8 tỷ, và tiếp tục mua lại thương hiệu Trip.com của Mỹ vào năm 2017 để làm bàn đạp tiến ra quốc tế. Nhờ mạng lưới chân rết khổng lồ này, kết quả kinh doanh của hãng liên tục tăng trưởng bùng nổ. Riêng trong năm ngoái, tổng doanh thu toàn cầu của tập đoàn đã tăng 17%, đạt mức $8,7 tỷ, trong khi lợi nhuận ròng vào năm 2025 ghi nhận mức tăng gấp đôi, đạt ngưỡng $4,6 tỷ. Sự thống trị tuyệt đối này đã biến Trip.com thành một gã khổng lồ khó có thể thay thế trong chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.

"Mỏ vàng" đặt phòng và chiêu trò ép giá đối tác

Mặc dù sở hữu hệ sinh thái dịch vụ đa dạng, nguồn lợi nhuận khổng lồ của Trip.com thực chất lại phụ thuộc nặng nề vào phí hoa hồng từ mảng đặt phòng khách sạn. Theo các chuyên gia phân tích thị trường từ Morningstar, mức hoa hồng đối với mảng vé máy bay nội địa tại Trung Quốc bị kiểm soát rất chặt chẽ, chỉ dao động ở mức vô cùng khiêm tốn từ $0,70 đến $1,40 cho mỗi vé bán ra. Do đó, mảng đặt phòng khách sạn mới chính là "mỏ vàng" đích thực mang lại biên lợi nhuận siêu ngạch cho tập đoàn này.

Kết luận điều tra từ cơ quan quản lý SAMR chỉ ra rằng Trip.com đã tận dụng vị thế độc quyền của mình (chiếm hơn một nửa thị phần đặt phòng trực tuyến liên tục trong 5 năm qua) để tước đoạt quyền tự chủ kinh doanh của các đối tác khách sạn. Các đơn vị lưu trú gần như không có bất kỳ không gian nào để thương lượng về tỷ lệ phí dịch vụ hay mức hoa hồng phải trả cho nền tảng. Nghiêm trọng hơn, Trip.com bị cáo buộc đã ép buộc hàng loạt khách sạn phải ký kết các hợp đồng độc quyền, ngăn cấm họ cung cấp mức giá thấp hơn trên các nền tảng cạnh tranh hoặc ngay cả trên trang web tự vận hành của chính khách sạn đó. Hành vi này đã bóp nghẹt quyền tự quyết định giá của các doanh nghiệp lưu trú, buộc họ phải phụ thuộc hoàn toàn vào gọng kìm điều phối của Trip.com.

Hệ quả pháp lý và bài học đắt giá cho các siêu ứng dụng

Trước những chứng cứ đanh thép từ cơ quan quản lý, đại diện Trip.com đã từ chối các yêu cầu phỏng vấn trực tiếp từ báo chí truyền thông. Tuy nhiên, trong một tuyên bố chính thức được gửi qua email, tập đoàn này khẳng định cam kết sẽ tôn trọng tuyệt đối luật pháp và các quy định quản lý tại tất cả các thị trường mà họ đang hoạt động. Doanh nghiệp này cho biết đã ghi nhận đầy đủ các kết luận từ SAMR và đang khẩn trương tiến hành các biện pháp điều chỉnh cần thiết dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chức năng nhằm khôi phục môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Vụ bê bối của Trip.com là một bài học đắt giá cho các siêu ứng dụng công nghệ trên toàn cầu về hệ lụy của việc lạm dụng vị thế độc quyền. Việc chèn ép đối tác để tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn không chỉ làm tổn hại đến hệ sinh thái kinh doanh chung mà còn đẩy chính doanh nghiệp vào tầm ngắm của các đạo luật chống độc quyền ngày càng nghiêm ngặt. Đây cũng là tín hiệu cho thấy các chính phủ đang ngày càng quyết liệt hơn trong việc thiết lập lại trật tự thị trường công nghệ, bảo vệ quyền lợi của cả người tiêu dùng lẫn các đối tác yếu thế trong chuỗi cung ứng dịch vụ.

Bình luận: Vụ phạt kỷ lục đối với Trip.com là minh chứng cho thấy kỷ nguyên lạm dụng vị thế độc quyền của các siêu ứng dụng để chèn ép đối tác đã đến hồi kết thúc. Sự can thiệp quyết liệt của các cơ quan quản lý không chỉ bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và các doanh nghiệp nhỏ, mà còn thúc đẩy một môi trường cạnh tranh lành mạnh, sáng tạo hơn trong tương lai.