advertisements
Thursday, 21/04/2022 - 10:08:49

Chao đảo thời thủy điện và động đất


Bản tin động đất thì cứ được phát đi nhưng các dự án đầu tư thủy điện vẫn được “trình”. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)


Bài NGUYÊN QUANG

Chuyện động đất tại Việt Nam có thể nói hiếm hoi trước đây, còn bây giờ thì thỉnh thoảng nghe động đất chỗ này, chỗ kia… Đương nhiên chỗ bị động đất phải có một thủy điện mới mọc ra. Và đời sống nơi nào có thủy điện mọc ra thì không chỉ riêng động đất mà có lắm lắm nỗi niềm, có lắm lắm tai ương, chẳng biết đâu mà lần. Trong khi đó, thủy điện mọc ra càng nhiều thì giá điện càng tăng và đời sống người dân càng khốn đốn, rừng càng trơ trọi…


Chuyện làm thủy điện


Chuyện đầu tư thủy điện là chuyện rất ư buồn cười và tội lỗi tại Việt Nam, thậm chí là chuyện tay không bắt giặc. Một “doanh nhân” từng tổ chức khai thác rừng với bình phong làm thủy điện, không muốn nêu tên, chia sẻ, “Làm thủy điện là một bước lên mây nếu mình còn cái bông xông (chỗ dựa trong giới quan chức theo cách nói của dân làm ăn) mạnh. Thủy điện là con gà đẻ trứng vàng, đẻ xong rồi còn cho thịt vàng nữa!”


Cửa hàng đồ nội thất gỗ vẫn mọc lên như nấm, thi thoảng vẫn có vài món đồ gỗ cực quý được rao bán. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Anh có thể nói rõ hơn về cái gọi là đẻ trứng vàng trong đầu tư thủy điện không?”

“Đầu tư gì, tôi nói với ông là không có đầu tư nào ở thủy điện, hoặc là vào lấy đó xây đó để kiếm tiền lâu dài, hoặc là vào ngoạm một miếng rồi bỏ chạy. Mà số thằng bỏ chạy cũng nhiều vô kể nha!”

“Nghĩa là sao? Tôi vẫn không hiểu anh đang nói lấy đó xây đó là sao?”

“Thằng nào tử tế, đương nhiên làm ăn phải có vốn, ít nhất là công cụ xây dựng, xe múc, xe ủi và đội xây dựng. Chỉ cần có cái pháp nhân, có vốn điều lệ, vốn pháp định cho đủ mạnh, mà cái này nó rủ năm, bảy thằng xúm lại kết hợp thành Tổng Công Ty với cái vốn điều lệ to ngàn tỉ, trong khi đó, cái vài chục tỉ, vài trăm tỉ của mỗi thằng lại dựa vào quĩ đất chứ chả có tiền mặt gì. Cuối cùng nó cầm cái vài ngàn tỉ đi xin đầu tư xây dựng thủy điện. Mà xây gì, đầu tiên là khai thác gỗ rừng đầu nguồn, rừng nguyên sinh thì ông biết rồi đó, bây giờ đụng vào là tiền tỉ. Cả ngàn hecta rừng lòng hồ, cứ tính nhè nhẹ mỗi hecta chừng một tỉ, tức gỗ tệ nhất, chứ gỗ xịn thì mỗi hecta lên cả trăm tỉ, phải nói là thu hoạch một lượng tiền lớn khủng khiếp. Sau đó nếu thấy ngon cơm thì làm tiếp, thấy mệt mỏi thì thôi!”


Người đầu tư thủy điện chuẩn bị tâm lý sắm xe sang, người bị di dời vì thủy điện chuẩn bị tâm lý chạy vì động đất. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Ngon cơm là sao mà mệt mỏi là sao anh?”

“Ngon cơm tức là có thể vay thêm vốn, trình dự án xong thì người ta khảo sát vốn, xong thì mình thi công, tiếp tục lấy cớ tiến hành khai thác rừng lòng hồ, thực ra là khai thác tá lả chứ chẳng riêng gì rừng lòng hồ đâu. Chủ yếu là chung chi bên ban dự án tỉnh cho ngọt, họ muốn ăn chơi thì dắt đi ăn chơi, họ muốn gái gú thì cho họ gái gú, cái khoản gái gú thì thằng cán bộ nào cũng thích, mình phải chung chi phong bì cho thật ngọt, cho kín. Họ duyệt dự án thì coi như cứ vậy mà khai thác gỗ. Khai thác xong thì bước sang giai đoạn xây dựng, lúc này mình xin vay vốn nhà nước, vì đây là công trình trọng điểm mà! Nếu cho vay ngọt thì làm tiếp, không cho vay mà đòi chung chi nặng quá thì thả, cứ kéo rê năm này qua năm khác vì lý do đội vốn, thiếu vốn, thời tiết, cơ chế khó… Có một ngàn lẽ một lý do để thả đó rồi bỏ chạy, mà bất quá thì tuyên bố phá sản, lúc đó gỗ đã thành vàng của vợ con mình rồi, mình có cái thân cầy, đố mà làm gì được nhau!”


Đời bình yên với núi rừng liệu được bao ngày!? (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Trường hợp tiếp tục thì sao?”

“Thì đương nhiên phải rất ngon cơm mới làm!”

“Khi bỏ chạy, các anh không cảm thấy bị khó chịu, ray rứt chẳng hạn, hoặc thấy có lỗi với quốc gia, dân tộc?”

“Ui ông ơi, nếu mà thấy khó chịu thì phải có hàng vạn thằng khó chịu gấp vạn lần mình, cái cơ chế chung nó vậy, có chung chi thì có mà nuốt, thằng làm quan ổng tưởng nó nuốt ít lắm à, với một doanh nghiệp thì nó đã nuốt họ thấy mệt mỏi rồi, huống chi vài chục, vài trăm doanh nghiệp trong địa bàn, nó mới là thằng giàu. Thời buổi bây giờ, giàu nhất là quan chức, giàu nhì là thầy tu, giàu ba mới tới đĩ điếm và lừa đảo, còn doanh nghiệp mình cũng chỉ là con điếm trên thương trường thôi, cười chỗ này một chút, õng ẹo chỗ kia một chút, đưa mày liếc mắt chỗ nọ một chút mà kiếm ăn. Trong cơ chế hiện tại, chả có thằng doanh nhân nào có danh dự đâu, toàn một lũ hèn với nhau mà to tiếng cả thôi!”


Sống chết mặc bây!

Đối với giới “doanh nghiệp” khi xây dựng thủy điện thì nguồn lợi đầu tiên là rừng lòng hồ, thứ đến là nguồn lợi lâu dài nhờ bán điện và thường chỉ cần biết khéo léo, có thế lực, có chỗ dựa thì dễ dàng tay không bắt giặc. Nhưng với người dân thì sao? Đời sống của người dân phải khốn đốn, đau khổ như thế nào khi có thủy điện?


Những con đường khó lắm mới được làm ở xứ núi chẳng mấy chốc tan hoang vì các công ty đốn gỗ, giải phóng lòng hồ chuẩn bị xây thủy điện. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

Đương nhiên không phải cứ thủy điện nào mọc lên thì người dân khu vực đó trở nên khốn khổ, thủy điện Hòa Bình, Sông Đà, thủy điện Đa Nhim, thủy điện Dầu Tiếng và hàng chục thủy điện khác mang lại lợi lộc cho người dân không nhỏ. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nó có tính quốc tế, nghĩa là thủy điện do các chuyên gia nước ngoài giúp đỡ khảo sát địa chất, thiết kế xây dựng và đảm bảo hai yếu tố vô cùng quan trọng: Không tác động đến mảng kiến tạo trong địa tầng học và; Không gây nguy hiểm cho vùng hạ lưu.

Một người từng là nhà xây dựng, đảm nhận một mảng lớn trong thi công thủy điện A Vương và Sông Tranh, Quảng Nam, chia sẻ, “Hầu hết người nước ngoài khi khảo sát xây dựng thủy điện, tôi thấy họ quan tâm đến môi sinh và an toàn hàng đầu. Còn người Việt khảo sát thì quan tâm đến lợi nhuận, tiền bỏ túi, nên khi mình thi công cũng như ngồi trên lưng cọp!”


Đôi khi ước mơ của người thiểu số đơn giản chỉ là sống lại trong căn nhà cũ của họ. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Ngồi lưng cọp nghĩa là sao ông?”

“Nghĩa là mình chưa biết cái đập hay cái móng mình thi công sẽ bị rút bao nhiêu sắt thép và bê tông khi mình không có mặt. Bởi vì một phần do cẩu thả, phần do thợ thầy bây giờ họ không có thật thà, uy tín… nhưng sợ nhất vẫn là địa tầng bên dưới không rõ, có khi xây xong lại bổ nhào, rồi xây xong nứt toác… Đó mới là chuyện của mình, của thu nhập kiếm được từ xây dựng, của tiền lương công nhân, lao động, chứ nói xa ra một chút thì khi mưa lũ về, khi có động đất, lương tâm cắn rứt hả? Miễn bàn, phải nói là nó rách hết rồi, chẳng còn chi để cắn rứt khi đi làm ăn. Bởi còn bị cắn rứt thì đố mà làm ăn được ở xứ này!”


Gỗ trồng chỉ hấp dẫn những người dân lấy công làm lãi. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

Chúng tôi tìm cách liên lạc với những người dân vừa bị động đất ở Kon Tum cũng như những người từng trải qua kinh nghiệm động đất gần chục năm nay ở Trà My, Quảng Nam, cả hai nơi bị động đất này có liên quan đến thủy điện, nghĩa là họ sống gần thủy điện, họ từng di dời nhà cửa để nhường lại đất cho thủy điện và khi thủy điện tích nước thì động đất xảy ra. Chị Hồ Thị Diễm (tên KDong là Ajudtarabud, họ Hồ là họ lấy theo lãnh tụ Hồ Chí Minh, hầu hết người thiểu số đều bị chủ tịch bắt làm con nuôi và đổi thành họ Hồ, người Tà Ôi, người Pa Kô, người Vân Kiều điều mang họ Hồ), buồn bã chia sẻ, “Giờ này em không nhớ đã xảy ra bao nhiêu trận động đất nữa, nhiều quá rồi. Từ lúc thằng con đầu em mới đẻ, giờ nó mười tuổi rồi, cứ lâu lâu là bồng con chạy lên rừng. Em chỉ nhớ là tiền đền bù giải tỏa vẫn chưa trả hết cho em!”

“Chị có thể nói rõ hơn về tiền đền bù giải tỏa không?”

“Dạ, thủy điện Sông Tranh 2 này có lòng hồ dính đất gia đình em, vậy là em phải dọn lên chỗ này, hồi đó người ta đền bù cả nhà, vườn, rừng là bốn trăm triệu đồng, vì rừng trồng gia đình em nhiều lắm. Vậy là họ hỗ trợ được hai chục triệu đồng, tiền đền bù thì qui ra nhà, mà cái nhà này có ở được đâu!”


Cứ lên dự án, đảm bảo tư cách pháp nhân... chỉ cần dự án được thông qua, việc vét gỗ lòng hồ sẽ giải quyết mọi thứ. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Tiền đền bù qui ra nhà nghĩa là sao chị?”

“Thì họ nói đền bốn trăm triệu, hồi đó bốn trăm triệu lớn lắm, bằng cả hai tỉ đồng bây giờ ấy chứ, dân nghe ai cũng mừng hết, gật đầu cái rụp mà đi, sau đó họ cho hai chục triệu tiền hỗ trợ, dân mừng lắm. Vậy là ai cũng ký giấy, nhận tiền hỗ trợ, rồi con cái mua xe, thanh niên trong làng cũng chẳng mấy đứa có chữ nghĩa chi, cứ nghĩ mình giàu rồi, thỏa sức mà uống rượu, chơi bời, phá phách, đề đóm. Chờ mãi không thấy tiền, hóa ra tiền đã qui ra nhà, tức là ba trăm rưỡi triệu trong cái nhà này, những gia đình có đền bù thấp hơn thì nhà dỏm hơn, thấp hơn… Cuối cùng mình dọn về ở, nhà có ra chi mô mà tới ba trăm rưỡi triệu đồng, chịu thôi chứ biết nói chi ai, không ở thì mất tiền, vì đây là chương trình nhà nước mà! Tái định cư, qui hoạch mà. Ở thì gặp đủ chuyện, động đất xong thì nhà nứt toác, sợ lắm. Tiền thì tưởng còn năm chục triệu, ai ngờ sau này mới biết là tiền họ nói hỗ trợ khi xưa là tiền trích trong tiền đền bù. Thành ra còn ba chục triệu đồng thôi, nhưng tới giờ vẫn cứ trả lắc nhắc vài triệu một lần, khổ lắm! Giờ thì khổ rồi, nghe mô trên Tây Nguyên cũng động đất, cũng thủy điện, lại có người sắp chạy giống mình, khổ giống mình rồi.”


Không ít người thiểu số phải xuống xuôi tìm việc sau khi nhà cửa, đất rừng bị thu hồi vì thủy điện. (Nguyên Quang/ Viễn Đông)

“Sao hồi đó mình không phản đối?”

“Phản đối có được đâu mà phản đối, cứ động đất thì lo chạy lên rừng, giờ thì khôn rồi, nhà xi măng để ở ngày thường, dựng thêm cái nhà bằng nứa, hễ động đất thì vào nhà bằng nứa mà ở.”

Cái khôn của chị Diễm, hình như cũng là cái khôn chung của người nghèo ở các vùng có thủy điện, bị động đất liên miên do tác động áp suất nước quá lớn khiến các mảng kiến tạo bị xê dịch bất thường dưới địa tầng lòng hồ, do các đới đứt gãy bị tổn thương… Và bên dưới hạ lưu thì mùa khô không có nước, mùa mưa thì lũ có thể tràn về một cách khủng khiếp do thủy điện xả lũ, cứu đập.

Nói cho cùng, khi thiên nhiên, tạo hóa bị bẻ gãy, bóp méo, sát thương để hi sinh cho lợi nhuận của con người, thì cái giá phải trả của con người chẳng nhỏ tí nào. Nhưng người trả giá luôn là người nghèo, không lối thoát, còn kẻ hưởng lợi thì chẳng hề hấn gì mấy, hình như là vậy!

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements