Bạn thích bài này?
Font-Size:
Đền thờ Lê Ngọc Hân
(VienDongDaily.Com - 02/02/2013)
Làng Nành ở huyện Từ Sơn Bắc Ninh (nay là Gia Lâm Hà Nội), song tìm đường cũng không phải dễ. Hôm đến thị trấn Từ Sơn, tôi đón mấy ông lão để hỏi, vì nghĩ các cụ biết rõ về di tích hơn lớp trẻ, nhưng ai cũng phát âm “nàng Lành”
Trần Công Nhung/Viễn Đông

 

Như đã biết do sự hà khắc của các Vua triều Nguyễn nên Hoàng Đế Quang Trung cũng như Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân không có nơi thờ tự công khai đàng hoàng, mà phải thờ dưới hình thức một Thánh Mẫu (Mẫu Thoải đền Ghềnh) hay tượng Đức Ông (chùa Bộc) (1). Mãi đến năm 2008 mới có dự án xây đền thờ Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân ở làng Nành.


 Vua Quang Trung - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông


Làng Nành ở huyện Từ Sơn Bắc Ninh (nay là Gia Lâm Hà Nội), song tìm đường cũng không phải dễ. Hôm đến thị trấn Từ Sơn, tôi đón mấy ông lão để hỏi, vì nghĩ các cụ biết rõ về di tích hơn lớp trẻ, nhưng ai cũng phát âm “nàng Lành” và không biết chính xác đền thờ Ngọc Hân nên mỗi người chỉ một lối. Trong lúc đang giải thích với người chỉ đường làng Nành chứ không phải “Lành” thì có một thanh niên đi qua nghe thế lên tiếng: “Làng Nành ở xã Ninh Hiệp, chú đi lui lại chỗ nhà lầu cao kia có đường rẽ trái đi làng Nành, ở đấy có đền Lê Ngọc Hân mới khánh thành năm rồi”. Tôi cảm ơn mọi người rồi lên xe chạy ngay.
Từ QL1 vào làng Nành không xa, cảnh quan nửa thành thị nửa thôn quê theo kiểu thiên nhiên “tự phát”. “Khu phố lò gạch” nằm ngay đầu làng. Đến ngã ba xóm 7 Ninh Hiệp, có bảng lớn chỉ vào đền Lê Ngọc Hân cách 300 mét. Qua một ao làng là đến Đền. Miền Bắc thường có ao làng (2). Ao dạng hồ lớn xây gạch chung quanh, có thể xem như một máy điều hòa thời tiết, nhất là về mùa nóng bức. Làng có ao, thể hiện được nét thân thuộc ấm áp của miền quê, tuy nhiên hầu hết dân chúng ngày nay không biết giữ gìn, xem ao làng như hố rác. Thay vì nhờ ao làng mà bầu không khí trong lành, thì thực tế, ao làng lại gây ô nhiễm môi sinh.

 

 Hoàng Tử Quang Đức - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông



Đền Lê Ngọc Hân nằm ngay mặt đường cái, Đền mới xây, màu sơn còn tươi, cờ xí rực rỡ, nhưng cảnh vắng teo, không như các đền thờ Thánh Mẫu nơi khác những ngày sau Tết, thập phương bá tánh tấp nập vào ra. Nhìn cổng Đền, tôi đã có cảm tình, bởi không “phấn son lòe loẹt” kiểu quảng cáo, trái lại đơn giản đằm thắm. Tam quan vào Đền có 3 cửa, 1 chính 2 phụ do 4 trụ biểu cao tạo thành, vẫn lối xây cổ điển, nét trang trí mạnh mẽ, đầu trụ đắp nghê chầu. Trên cửa chính có hoành phi bốn chữ Hán: “Bắc Cung Linh Từ” (Đền Thờ Bắc Cung Hoàng Hậu). Bốn trụ 4 câu đối chữ Tàu dài ngoằng (3), từ cách xây dựng đến màu vôi quét, màu chữ viết thanh nhã nhẹ nhàng tạo cảm giác sâu lắng cho khách thăm. Nhưng, không hiểu sao, đến thời đại này mà câu đối ở chùa đình, đền miếu, vẫn viết bằng chữ Tàu, chẳng lẽ câu đối chỉ có mục đích trang trí hay chỉ để các cụ khoe chữ? Hiếm lắm mới có một hai nơi viết bằng Việt ngữ (4). Nhiều người cho rằng ngày nay nên mạnh dạn tách ra khỏi ảnh hưởng văn hóa Tàu. Nếu đình chùa là cơ sở kinh doanh với người Hoa, người Tây phương thì muốn viết bảng hiệu bằng thứ tiếng nào là quyền của gia chủ, miễn có lợi nhuận là được (5).

 

Công Chúa Ngọc Bảo - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông



Bên góc cổng Đền có dựng pa nô lớn, nền đỏ chữ vàng mới tinh:
“Khu tưởng niệm Đền Thờ Hoàng Hậu: Lê Ngọc Hân
Memorial Temple Queen: Lê Ngoc Han”.
Trong cổng, sân rộng lát đá xanh ở giữa, hai bên lát gạch Bát Tràng, có hai hành lang dài kiểu “tả hữu vu” là nơi sửa soạn đồ lễ và phòng trưng bày các sinh hoạt của Quang Trung và Lê Ngọc Hân. Tôi đang xem qua khu tưởng niệm và chụp ảnh trước sân thì có một người đàn ông lớn tuổi đến chào. Được biết ông là thủ Đền, tôi xin phép hỏi ngay những điều còn thắc mắc.
- Thưa bác, đền thờ như mới xây?
- Vâng, Đền mới được khánh thành năm 2011, nhưng thực ra khởi sự xây từ 2009.
- Đền không lớn mà thời gian xây lâu thế cơ?
- Ông cũng hiểu công trình nhà nước, do ngân khoản nên cứ kéo dài.
- Có lẽ cũng như đường sá cầu cống, cứ khởi công rồi ngâm năm này qua tháng nọ. Chờ tiền.
- Chính xác. Có thực mới vực được đạo, thực trước mọi chuyện tính sau.
- Thưa bác, tôi thấy vua Quang Trung rất nhiều nơi xây dựng đền thờ và tượng đài từ nhiều năm qua, sao Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân nay mới bắt đầu.
- Ấy cũng do dư luận kêu nài mãi nhà nước mới cho mang việc ra bàn. Bàn suốt từ 2008 qua 2009, nhưng chậm còn hơn không.


Đền Lê Ngọc Hân - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông



- Bây giờ xin phép bác tôi vào xem Đền, chụp vài tấm ảnh sau đó bác nói rõ thêm cho đôi điều.
- Vâng, ông cứ tự nhiên.
Điện thờ 3 gian, gian giữa trong cùng và trên cao là bàn thờ Bắc Cung Hoàng Hậu, phía trước thờ Quang Trung, gian hai bên thờ phụ mẫu của Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân: Vua Lê Hiển Tông và Mẫu Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền. Cũng có bàn thờ cho Công Chúa Ngọc Bảo và Hoàng Tử Quang Đức. Bàn thờ nào cũng có tượng đồng. Đặc biệt là các pho tượng đồng hun rất nghệ thuật, thể hiện rõ nét từng người. Tượng ở đền Lê Ngọc Hân hơn hẳn tượng thờ các nơi khác. Lễ vật trên bàn thờ vừa phải, bày biện trang nghiêm không quá ôm đồm, tuy nhiên có điều lạ, hầu hết đồng bào miền Bắc thích cúng bia lon, nước ngọt, theo tôi làm giảm đi tính linh thiêng. Ngoài việc phô màu sắc (!) chẳng hiểu còn ý nghĩa gì. Khách viếng sẽ không tránh khỏi ý nghĩ “Thánh cũng dân nhậu”! Nhiều lễ vật để nguyên nhãn quảng cáo lộ liễu ngây ngô. Sau khi xem qua và chụp ảnh một loạt, tôi ra ngoài gặp bác thủ Đền:
- Thưa bác, khuôn viên Đền được nghìn mét không bác?
- Khoảng 1.200 mét vuông chung các hạng mục: Nghi môn, cổng phụ, đền chính, tả hữu hành lang, lầu hóa vàng, sân vườn.
- Bác à, tôi đã đi nhiều nơi, chưa thấy đâu có một loạt tượng đồng như ở đây. Bác có thể nói rõ cho về công trình đúc tượng?
- Ông nhận xét đúng, việc đúc tượng phải qua nhiều công đoạn: Tìm nguồn tài liệu để đối chiếu phác họa khuôn mặt và vóc dáng. Tìm nhà điêu khắc giỏi, tìm thợ đúc giỏi. Chất liệu cũng qua một thời gian tính toán. Thoạt tiên dự tính làm bằng gỗ, xi măng, thạch cao… cuối cùng nhân dân địa phương phát tâm quyên góp đủ chi phí đúc tượng đồng.
- Mẫu tượng do nhà điêu khắc “sáng tác” hay có theo nguồn tài liệu nào?
- Khâu này ban tổ chức làm khá kỹ chứ không khoán cho điêu khắc gia. Tượng Lê Ngọc Hân dựa theo tượng ở đền Ghềnh và hình vẽ treo trong Dinh Độc Lập (Sài Gòn). Tượng Lê Ngọc Hân sửa rất tỉ mỉ, từ mí mắt chân mày đến nét môi sóng mũi, sửa nhiều lần cho đến lúc mọi người đều thấy hoàn hảo mới thôi. Tượng Quang Trung theo mẫu tượng Tây Sơn Bình Định. Đặc biệt tượng Quang Trung, khi làm mẫu thạch cao, các nhà điêu khắc cho vua mang đai ở bụng, nét mặt đẫy đà, vì nghĩ các bậc đế vương do ăn uống toàn cao lương mỹ vị. Nhưng xét thực tế Quang Trung là người nhiều ưu tư lo việc nước, là một vị tướng cầm quân ngoài chiến địa chứ không phải ngồi nhà chỉ huy. Khi lên ngôi Hoàng Đế, Quang Trung vẫn là vị tướng, lúc nào cũng lo cho sơn hà xã tắc, lại thêm mối bất hòa giữa Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ, khiến Quang Trung không thể vô tư tọa thị. Thế nên phải tạo nét mặt tượng sao cho phù hợp với tâm trạng của Quang Trung, một khuôn mặt hằn nét thao thức đăm chiêu, khuôn mặt của một quân vương ngày đêm lo việc nước. Quang Trung không phải là một chính khách ăn chơi trác táng nên dứt khoát không có nét mặt phì nộn đẫy đà (6).

 

Mẫu Chiêu Nghi - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông



Một điểm đặc biệt nữa, các vua khác khi ngồi chầu đắp hoàng bào và không có vũ khí bên mình, Quang Trung tuy lên ngôi vua nhưng cốt cách vẫn là con nhà tướng, lúc ra trận thì trường kiếm bên mình, ngồi chầu thì “Thanh đao bất li thân”, luôn có vật tự vệ. Do đó khi tượng đúc xong, một đoản kiếm được thêm vào.
Tượng vua Lê Hiển Tông dựa theo tượng thờ ở một đền rất nhỏ, tượng Mẫu Chiêu Nghi dựa theo tài liệu nhà thờ họ Nguyễn Đình. Nói chung mỗi tượng đều được nghiên cứu theo mẫu mã rất kỹ lưỡng. Đến khâu đúc còn phức tạp nhiều điều. Có khi phải vận dụng đến cả tâm linh ngoại cảm.

 

Về khu tưởng niệm - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông

 

Vua Lê Hiển Tông - ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông



- Nghĩa là sao thưa bác?
- Sau khi làm khuôn tượng bằng thạch cao, thợ đúc Nam Định lãnh việc đổ đồng (nguyên khối). Tượng sau khi ra lò còn qua khâu nguội chỉnh sửa. Nhiều tài liệu mang ra đối chiếu các bộ phận của tượng, nhất là khuôn mặt, sửa rất nhiều lần. Có lúc phải dâng hương xin hương linh các vị hướng dẫn, chỉ cho những chỗ còn sai sót, cũng có khi nhờ đến nhà ngoại cảm xin ý kiến về chuẩn mực nét tượng nên hư thế nào…
Đền thờ Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân có thể xem là một Đền mẫu mực, trang nghiêm, thể hiện được lòng tôn kính nhớ ơn của nhân dân đối với một triều đại tuy ngắn ngủi nhưng đã ghi được trang sử chống ngoại xâm rạng ngời. Riêng toàn bộ tượng thờ đã được thực hiện qua một công trình hết sức cẩn trọng và ý nghĩa. Nhờ đó đền thờ Hoàng Hậu Lê Ngọc Hân có nét sống động trang nghiêm, tạo cho khách vãng lai cảm tưởng hãnh diện về công trạng hiển hách của người xưa. Mong rằng Đền giữ được vẻ đẹp đứng đắn mãi mãi như ngày đầu, đừng biến nơi tôn nghiêm thành trung tâm mua bán gạt gẫm khách viếng thăm.

Tết Nhâm Thìn – 2012

(1) Quang Trung chùa Bộc trang 178 QHQOK tập 13.
(2) Ao làng thời xa xưa là nơi để cả làng lấy nước tắm giặt, ao có nuôi cá. Ao là giếng rộng lớn dạng tròn hay vuông. Có nơi còn xây gạch chung quanh. Ao làng là biểu tượng sự đoàn kết, dấu hiệu tình tương thân của dân làng. Mọi người đều giữ gìn chăm sóc. Ngày nay đời sống theo đà phát triển của khoa học, ao được xây thành được tô điểm, nhưng xem ra không còn cái phong vị ngày trước. Ngày nay ao hồ như là nơi để mọi người vứt đồ phế thải, làm cho môi trường ô nhiễm thêm.
(3) Hai cặp câu đối:
Đọc từ phải qua trái: Hai trụ ngoài:
Nhật nguyệt phong hòa vân tán tụ
Hoàng hôn cảnh sắc ánh binh minh
Hai trụ giữa:
Long phụng lương duyên ngọc diệp kim chi viễn trấn Phú xuân thiêm tú sắc
Bắc Nam hòa hiếu giang kỳ bố phục cận giaoNinh hiệp nhuận phuơng danh
(4) Đền Huyền Trân (Huế) trang 25 QHQOK tập 14.
(5) Đã có một thời (1990) Việt Nam cấm viết bảng hiệu bằng chữ nước ngoài, hồi ấy tôi lập hội Bosanobo (Bonsai + non bộ) để làm nơi tụ họp của những người chơi cây kiểng và non bộ, tôi đã mất cả tháng trời, thuyết muốn gãy lưỡi với ban tổ chức tỉnh Khánh Hòa mới được chấp nhận. Ngày nay thì tràn lan đủ thứ tiếng, Hoa, Nhật, Đại Hàn, Anh, Pháp… đấy là ngoài xã hội, mới đây Bộ Giáo Dục Việt Nam lại muốn đưa việc dạy tiếng Hoa vào chương trình giảng dạy cấp 1 cấp 2. Chuyện nghiên cứu về các nền văn hóa của nhân loại là cần, tùy chuyên môn của từng giới, nhưng bắt con em học một thứ ngoại ngữ vì mục đích riêng là không nên.
(6) Quang Trung thời ấy chứ thời này e cũng khó mà không phì nộn.

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 13, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách nguyên bộ 13 tập (discount 50%) xin liên lạc tác giả qua PO. Box 163, Garden Grove, CA 92842. Điện thoại: (714) 657-2177, Email: trannhungcong46@gmail.com, Website:www.ltcn.net


Viendongdaily.com và tác giả giữ bản quyền bài và hình trên trang này. Xin đừng trích đăng dưới bất cứ hình thức nào.

 

Trần Công Nhung/Viễn Đông

Nguồn: http://www.viendongdaily.com/den-tho-le-ngoc-han-xonfFbqe.html
Bạn thích bài này?
Bookmark and Share

Các tin khác

Ý kiến bạn đọc

Mã xác nhận

Quảng cáo
RAO VẶT VIỄN ĐÔNG
Quảng cáo
Quảng cáo
Sản phẩm - Dịch vụ

Lỗi lầm chết người làm tiêu mất $400,000 trong quĩ hưu IRA

Mấy tuần nay, chúng ta đang nói về các quyền lợi của quĩ hưu, như 401 K và IRA. Không đơn thuần là quĩ tiết kiệm, các quĩ hưu nói trên là trương mục đầu tư, nghĩa là tiền có thể đẻ ra tiền hoặc phút chót tiền có thể bốc hơi.

Quĩ Hưu 401 K và Quĩ Hưu IRA

Quĩ Hưu 401 K là một trương mục đầu tư được xây dựng để người đi làm có thêm tiền xài cho những ngày về hưu. Đây là tiền người đi làm tự ý dành ra, khác với số tiền họ buộc phải đóng vào quĩ An Sinh Xã Hội (Social Security Adminstration, gọi tắt là SSA) hàng tháng.

Chọn lựa đầu tư trong quĩ hưu 401 K (bài 2)

Bài trước chúng ta đã bắt đầu nói đến cách thức đầu tư trong quĩ hưu 401 K. Để đáp ứng nhu cầu của người đầu tư bình dân, các chuyên viên tài chánh đã “tạo ra” các Mutual Funds, rồi phân hạng chúng theo mức độ rủi ro. Hai sáng kiến này đã đơn giản hóa vấn đề chọn lựa đầu tư khá nhiều. Nhưng cuối cùng chúng ta – và chính chúng ta

Chọn lựa đầu tư trong Quĩ Hưu 401 K

Như chúng ta đã biết, mở quĩ hưu 401 K là một hình thức đầu tư. Mà đầu tư thì luôn luôn có may rủi. Nếu thuận buồm xuôi gió, gọi chung là “may,” chúng ta sẽ được lời nhiều, có thể gấp đôi, gấp 3 hoặc gấp cả chục lần. Nếu sự việc không xảy ra như mong muốn, gọi chung là “rủi,” chúng ta sẽ được ít lời

Quĩ hưu 401K: Nên chăng?

Bài trước chúng ta đã đề cập những lợi điểm căn bản của Quĩ Hưu 401 K. Chỉ nghe nói về những lợi điểm ấy, chắc ai cũng muốn có một quĩ hưu như vậy. Nhưng thực tế thì sao? Có khá nhiều người có đủ tiêu chuẩn mở Quĩ Hưu, nhưng lại bỏ quyền lợi ấy. Còn những người thực sự tham gia, thử hỏi mấy ai nhìn thấy đồng tiền

Món quà của Uncle Sam: 401 K

Làm dân Mỹ là phải biết Uncle Sam, một người “chú” không mấy được ưa thích do bản tính thích đòi hỏi tiền bạc từ trong túi người dân. Uncle Sam, biệt danh của Sở Thuế Liên Bang, chả mấy khi cho ai quà cáp gì. Nhưng nói thế không có nghĩa là không bao giờ có. Trong số những món quà ít ỏi mà Uncle Sam dành cho người đi làm và đóng

Đi tìm một cách tránh thuế?

Lần trước, chúng ta có đề cập việc sử dụng “quĩ hưu” để có thêm quyền lợi cho tuổi già. Trước khi xem xét chi tiết của từng loại quĩ hưu, chúng ta cần biết tác dụng của thuế đối với các quĩ này như thế nào. Trước tiên, thuế được hiểu là số tiền chúng ta phải trích ra từ những gì mình nhọc công tích lũy được

Quyền lợi của tuổi già?

Đọc cái tiêu đề trên, chắc nhiều người nghĩ tới … tiền già (tiền SSI), là khoản tiền mà xã hội Hoa Kỳ biếu không cho những người từ 65 tuổi trở lên, hoặc bệnh tật ngặt nghèo, không còn đủ sức khỏe đi làm tự nuôi sống bản thân, mà quá trình đóng góp khi còn đi làm việc cũng không đủ bảo đảm một lợi tức tối thiểu để sinh sống.

Dùng ‘đòn bẩy’ khi mua nhà

Đòn bẩy là một nguyên tắc vật lý, được ứng dụng để nâng nhắc đồ vật cho dễ dàng hơn. Biết áp dụng nguyên tắc này, chúng ta có thể nâng được những thứ rất nặng nề mà chỉ cần bỏ ra một phần công sức không đáng kể. Hình ảnh rõ ràng nhất là một người đang muốn lăn một hòn đá lớn, nặng tới vài trăm ký

Đánh giá thị trường địa ốc qua Appreciation Rate

Với một căn nhà mua $330,000 mà bán $550,000, nhiều người cho rằng người chủ nhà đã lời được $220,000. Không hẳn đó là số tiền người bán nhà đút vào túi mình đâu. Đó mới là mức sai biệt giữa hai con số.
Quảng cáo