David Axe (trên Politico ngày 6-5-2011)
Lê Minh Nguyên tóm lượcĐội đặc nhiệm 25 người đi trên 2 chiếc máy bay trực thăng tàng hình đặc biệt mà những người nổ súng là người nhái ưu tú của Đội 6 Navy SEAL. Nhìn qua diễn tiến thì hành động đột kích tại nơi cư ngụ của bin Laden trong thành phố Abbottabad, Pakistan hầu như là hoàn toàn quân sự, nhưng những năm tháng thu thập tin tình báo và hình thành kế hoạch thì có mùi vị của CIA và Tổng Thống Obama nói là kế hoạch được hướng dẫn bởi CIA. Đội đặc nhiệm này có thể có điệp viên CIA tham dự, bởi vì các giới chức cao cấp nói rằng đó là một “cố gắng chung”.
Vấn đề có điệp viên CIA hay không trong đội đặc nhiệm này nó mang nhiều ý nghĩa trên khía cạnh pháp lý của cuộc tấn công, vì nó làm mờ nhạt cái biên giới giữa hai đạo luật hoàn toàn khác nhau: một đạo luật áp dụng riêng cho quân đội và một đạo luật cho toàn thể cơ cấu chính quyền trên bình diện chiến tranh.
Luật liên bang có hai bộ phận: Title 10 dành riêng cho quân đội Hoa Kỳ, nhằm mục đích bảo vệ binh sĩ Hoa Kỳ không bị truy tố về tội cố ý hay vô ý giết người khi hạ sát binh sĩ của đối phương. Trong khi đó thì Title 50 liên hệ đến chiến tranh và tình báo, cũng như trách nhiệm của chính quyền trong trường hợp xung đột vũ trang.
Theo truyền thống, những hoạt động ở các nước bên ngoài mà Hoa Kỳ đang có quan hệ hòa bình thì nó bị chi phối bởi Title 50. Nhưng biến cố 9/11 nó làm mờ nhạt biên cương giữa Tile 50 và Tile 10, và việc giết bin Laden là giao điểm của hai Titles này.
Luật Title 10 đặt ra rất nhiều hạn chế trong việc sử dụng quân đội trong tình trạng không có chiến tranh. Việc vi phạm không có mục đích gây hấn chủ quyền quốc gia, như người nhái nhảy toán ở Abbottabad vừa qua, rơi vào các hạn chế cấm đoán này. Nhưng, Title 50 lại cho phép loại hoạt động bí mật này của các cơ quan tình báo. Cho nên khi dùng quân đội chồng lên điệp vụ của CIA, hoặc ngược lại dùng CIA chồng lên quân đội, thì chiến dịch trở thành một thứ điệp vụ “Title 60”, tức là có cả hai Title 10 và Title 50. Nhưng trong thực tế không có Title 60, cho nên Hoa Kỳ không thể có sự nối kết suôn sẻ giữa hai bộ luật. Vì vậy trường hợp giết bin Laden bị lọt vào kẻ giữa của hai bộ luật và rơi vào vùng mà các chuyên gia pháp lý không thực sự hiểu rõ.
Vấn đề pháp lý sẽ dễ giải thích hơn nếu điệp viên CIA có tham gia vào nhà bin Laden, làm cho chiến dịch rõ ràng là do CIA hướng dẫn và Title 50 được áp dụng. Tuy nhiên, một vấn đề khác lại được đặt ra nếu nó rơi vào trường hợp này, bởi vì nó có thể vi phạm pháp lệnh cấm ám sát. Năm 1976, Tổng Thống Gerald Ford ký Pháp Lệnh 11905 nói rằng “không một nhân viên nào của chính quyền Hoa Kỳ được phép tham dự, hay âm mưu tham dự vào việc ám sát chính trị”. Vấn nạn là cả trong hai Title 10 và 50 không có một định nghĩa rõ ràng thế nào là ám sát. Nếu bin Laden được coi như là một lãnh tụ chính trị thì việc giết ông ta có thể coi là ám sát. Nhưng nếu bin Laden được coi như là một lãnh tụ quân sự thì việc giết ông ta có thể được coi là sự sòng phẳng của chiến tranh.
Ngoài ra, tổng thống sau lúc nào cũng có thể ra pháp lệnh mới về hoạt động bí mật để hủy bỏ pháp lệnh cũ của tổng thống trước, và nếu những người tấn công bin Laden là quân nhân thì có thể chấp nhận bin Laden là quân nhân. Nhưng nếu họ là điệp viên CIA thì sẽ rơi vào Title 50 và bin Laden là nạn nhân của ám sát chính trị.
Một vấn đề khác là chủ quyền quốc gia của Pakistan. Chiến dịch đột kích vào một quốc gia khác như vậy là vi phạm luật pháp quốc tế, trừ khi có sự đồng ý của quốc gia đó. Trong trường hợp này chính quyền Pakistan không được thông báo cho tới khi toán đặc nhiệm đã rời khỏi nơi này với cái xác của bin Laden, và chính quyền Pakistan chỉ đồng ý sau khi sự việc đã xảy ra.
Không ai có thể biết chắc là mức độ tham dự của CIA trong việc giết bin Laden nhiều như thế nào. Có thể việc tấn công vào Abbottabad hoàn toàn do Navy SEALs thực hiện nên bị ràng buộc bởi Title 10. Trong trường hợp này, rõ ràng Hoa Kỳ vi phạm chủ quyền Pakistan, nhưng là quân nhân tiêu diệt quân nhân, cho nên không được xem là một vụ ám sát.
Nhưng cũng có thể là các điệp viên CIA tham dự với SEALs nên nằm dưới lăng kính của Title 50. Trong trường hợp này thì có thể không được xem là vi phạm chủ quyền quốc gia Pakistan, nhưng lại bị rơi vào tình trạng ám sát chính trị.
Dù cho ở trong trường hợp nào, thì chính quyền Obama cũng đều có lợi ích để bảo mật các tin tức của cuộc đột kích hầu có nhiều chọn lựa trong việc diễn giải pháp lý. Vì vậy chiến dịch giết bin Laden sẽ tiếp tục nằm trong Title 60 giả tưởng.