advertisements
Thursday, 01/12/2022 - 08:00:04

Hiến Pháp là gì?


Bốn trang trong Hiến Pháp Hoa Kỳ (Getty Images)

 

Bài NGUYỄN VỸ

 

Hiến Pháp là gì? Tại sao nội dung gần giống nhau, nhưng Hiến Pháp của nhiều nước giống như tờ giấy lộng kiếng, trong khi đối với các quốc gia tự do, nó là văn bản sống, là cột xương sống của hệ thống pháp luật? Lấy ví dụ này làm minh họa cho dễ hiểu, cùng một quyển kinh, có một số nơi truyền giá trị từ bi hỷ xả, nhưng nơi khác lại biến thái thành mê tín dị đoan, buôn thần bán thánh. Hiến Pháp không phải từ hay ý đẹp, viết lên giấy trưng bày cho công chúng xem. Như vậy nó là gì?

 

Xưa nay thiên mệnh và minh quân là hai yếu tố làm thời thịnh trị của một triều đại. Là minh quân bắt buộc phải có nhiều cận thần vừa tài giỏi, vừa can đảm, dám khuyên vua làm điều ích quốc lợi dân dù có nghịch tai, dám can vua hạn chế quyền hành tuy là thuận thiên. Không có những cận thần như vậy, thì trước sau gì triều đại ấy cũng tiêu vong. Vấn đề là họ dựa những giá trị nào để khuyên răn được vua? Đạo đức minh quân, đức tín tôn giáo… đều không đủ ràng buộc một minh quân khỏi trở thành thứ hôn quân sau nhiều năm cầm quyền.

 

Nhiều người biết phương Tây phát triển khoa học kỹ thuật, làm cách mạng kỹ nghệ, thông tin, Internet dẫn đến cuộc sống đầy đủ, ấm no, và tiện nghi như ngày nay. Ít người biết rằng không có khoa học nhân văn làm nền tảng cho thể chế chính trị, phương Tây sẽ không thể phát triển được khoa học kỹ thuật. Không có khoa học nhân văn thì mang bản Hiến Pháp Hoa Kỳ về áp dụng cũng gần giống như dịch quyển kinh chỉ để tụng niệm mà không hiểu được giá trị căn bản của nó.

 

Khoa học nhân văn đặt nền tảng từ logic, biện luận của đúng hay sai, suy luận dẫn đến một sự thật duy nhất, và loại bỏ các lập luận ngụy biện. Từ đó, xây dựng luật pháp và thủ tục tố tụng hình sự. Muốn Hiến Pháp là trụ cột vững chắc của hệ thống ấy cần đến những yếu tố nào?

 

Thứ nhất, phải có lớp người thông thái về khoa học nhân văn. Không phải ai có kiến thức về lĩnh vực này là đạt yêu cầu, ví dụ là không phải hễ biết nối mạch là kỹ sư điện tử, có biết chút về thuốc là bác sĩ y khoa. Trụ cột làm nên xương sống của bản Hiến Pháp, là kiến thức của mọi Thẩm phán trong Tối Cao Pháp Viện và tòa án các cấp. Con đường tiến thân của họ từ thời đi học đến lúc được ngồi ghế đại diện cho công lý là thước đo sức mạnh và khả năng trường tồn của cột xương sống ấy.

 

Thứ hai, những người ấy phải được độc lập khỏi quyền lực của chính quyền, nhất là về lương bổng, và được bảo vệ an toàn.

 

Thứ ba, phán quyết của họ trong tòa án có hiệu lực buộc chính quyền phải thi hành. Nếu vậy thì cơ chế nào chế tài quyền lực họ? Cơ chế đó là sự thật, thi hành phán quyết của tòa là thực thi công lý cho xã hội. Chỉ có một sự thật duy nhất từ chuỗi sự kiện của bằng chứng phù hợp với logic, tuân theo luật vật lý của tự nhiên. Trong xã hội tự do, phán quyết của tòa án đều phải có chuỗi suy luận tìm đến sự thật, được công bố công khai cho giới luật gia mổ xẻ. Bất kỳ sự suy luận nào có lý luận ngụy biện, phi logic khi được giới luật gia phân tích kỹ lưỡng sẽ không thể đứng vững với thời gian. Công lý là đi tìm sự thật, mang sự thật ra ánh sáng.

 

Ở Hoa Kỳ, học luật muốn ra tòa tranh tụng phải có bằng hành nghề. Bằng hành nghề luật sư đòi hỏi sự thông thạo về quy trình tố tụng hình sự, phương pháp biện luận, suy luận vấn đề theo tiêu chuẩn của hệ thống tòa án. Mỗi tiểu bang, mỗi thành phố, mỗi hệ thống tòa áp dụng tiêu chuẩn riêng. Lý luận phải có biện chứng khoa học, lý luận cùn, ngụy biện đánh lừa bồi thẩm đoàn đều không có chỗ đứng trong tòa án. Muốn trở thành chánh án tòa liên bang phải được Thượng Viện chấp thuận. Muốn ngồi ở Tối Cao Pháp Viện, bài văn viết thời học trò còn bị mang ra mổ xẻ giữa Thượng Viện để xác định chính kiến của người ấy. Đặt tiêu chuẩn cao như vậy thì bản Hiến Pháp mới trở thành văn bản sống, là xương sống của nền tư pháp. Nhưng xương sống phải có cơ bắp mới gồng gánh được sứ mạng của nó.

 

Thứ tư, theo Hiến Pháp mọi xung đột trong xã hội được giải quyết trong ôn hòa, bằng thủ tục tố tụng của tòa án, lấy sự thật làm nền tảng cho công lý. Tranh chấp giữa các thế lực chính trị được giải quyết bằng lá phiếu của người dân, nếu có sự gian lận trong kỳ bầu cử, sự thật của bằng chứng đưa ra trước tòa bao giờ cũng tốt hơn là huy động quần chúng dùng bạo động can thiệp vào quy trình hợp Hiến chuyển giao quyền lực. Hiến Pháp không tạo sân chơi bình đẳng cho các thế lực chính trị, không cho dân quyền quyết định thế lực nào đại diện quyền lợi cho họ, là Hiến Pháp không cơ bắp, không thể gánh vác được bất kỳ gánh nặng nào.

 

Hiến Pháp là bản hợp đồng của quyền tự do. Người sùng đạo không bao giờ chà đạp quyển kinh của họ, người yêu tự do không vi phạm bất kỳ điều gì đã được đồng thuận trong Hiến Pháp. Muốn thay đổi Hiến Pháp phải qua quá trình làm tu chính án, diễn ra theo tình huống đã được định trước. Viết các giá trị chân thiện mỹ lên một cuốn kinh thì rất dễ, sống thực theo những giá trị ấy là điều cực kỳ khó. Sự khác biệt giữa một bản Hiến Pháp như giấy lộn và là trụ cột, xương sống của nền tư pháp gần giống như vậy. Đào tạo con người thông thái cho ngành tư pháp, có được hệ thống tư pháp độc lập khó vạn lần viết ra bản một bản Hiến Pháp với lời hay ý đẹp. Tôn giáo nào cũng phải cần giới tu sĩ có kiến thức thông thái, và tất cả tín đồ sùng bái với cả lòng tin. Sự khác biệt giữa cuốn kinh của một tôn giáo và bản Hiến Pháp của quyền tự do là khoa học nhân văn dùng nền tảng của khoa học để tìm đến sự thật. Tóm lại, Hiến Pháp là cách thức bảo vệ sự thật để thi hành bản hợp đồng của quyền tự do.

 

 

Viết bình luận đầu tiên
advertisements
advertisements
advertisements
Bình luận trên Facebook
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements
advertisements