BS. Nguyễn Thị Nhuận

Bệnh suyễn hiện nay không còn là một bệnh hiếm hoi ít thấy nữa mà trái lại, số trẻ em bị suyễn ngày càng nhiều, từ nhẹ đến nặng. Tuy nhiên, bệnh suyễn có thể được kiểm soát để bệnh nhân không bị ảnh hưởng nhiều mà vẫn có thể sống một cuộc sống bình thường với đầy đủ những sinh hoạt thể lý (physical) cũng như tinh thần. Muốn kiểm soát bệnh suyễn, ta cần phải theo dõi và ghi nhận thường xuyên những triệu chứng bệnh và đo lường sự hoạt động của phổi. Nhờ những dữ kiện này mà bệnh nhân có thể tự điều chỉnh thuốc men và cách chữa trị sau khi hội ý với bác sĩ của mình. Càng chủ động chữa trị bệnh suyễn của mình, bệnh nhân càng kiểm soát được bệnh trạng, ít bị lên cơn suyễn và tránh được những biến chứng lâu dài của bệnh.
Bệnh nhân nên thành lập một bản chương trình chữa trị cùng với bác sĩ của mình. Bảng chương trình này là một bản chỉ dẫn chữa trị theo đúng với bệnh trạng của từng bệnh nhân.

Ba bước quan trọng nên làm để kiểm soát bệnh trạng
1. Theo dõi những triệu chứng bệnh của mình:
Ghi lại những triệu chứng của mình vào một cuốn nhật ký. Thấy rõ những triệu chứng của mình sẽ giúp bệnh nhân thay đổi thuốc men hay cách chữa trị theo bảng chương trình nói trên. Ghi lại những triệu chứng sau:
- Thở dốc hay khò khè.
- Không ngủ thẳng giấc được do bị thở dốc, ho hay khò khè.
- Tức ngực hay đau ngực.
- Phải dùng thuốc xịt suyễn để giảm khó thở, khò khè (albuterol). Ghi lại ngày giờ tất cả những lần phải dùng thuốc.
- Những lần phải nghỉ học hay nghỉ làm hoặc phải nằm nghỉ không sinh hoạt bình thường được.
- Bị khò khè khi vận động thân thể.
- Màu đờm thay đổi khi ho.
- Triệu chứng viêm mũi như hắt xì, chảy nước mũi.
- Tất cả những thứ khiến bạn phải ho, khò khè.

2. Theo dõi hoạt động của phổi
Có thể thực hiện những thử nghiệm đo lường chức năng của phổi. Nếu chức năng của phổi bị suy giảm, có thể là bạn đã không kiểm soát được bệnh suyễn của mình. Có 2 loại thử nghiệm đo chức năng của phổi:
- Peak flow: Ta có thể dùng một dụng cụ nhỏ và giản dị để đo luồng hơi mạnh nhất ta có thể thổi ra, dụng cụ này gọi là peak flow meter. Con số càng cao càng chứng tỏ phổi còn mạnh. Đôi khi số đo chức năng phổi được tính theo phần trăm của con số lý tưởng khi phổi làm việc tốt nhất (personal best peak flow).
- Spirometry: Là thử nghiệm đo chức năng của phổi bằng máy spirometer, thường có ở phòng mạch bác sĩ hay bệnh viện hoặc máy cầm tay có thể dùng ở nhà. Test này đo lượng không khí phổi bạn có thể giữ lại được và lượng không khí bạn thổi ra 1 giây sau khi đã thở vô và lấy hơi thật nhiều (FEV1). Con số FEV1 của bạn được so sánh với con số FEV1 của một người không bị bệnh suyễn xem được bao nhiêu phần trăm.

3. Thay đổi cách chữa bệnh theo bảng chương trình chữa trị suyễn:
Dùng những phương pháp trên để theo dõi, bệnh nhân có thể thấy rõ bệnh trạng của mình; nếu những con số không được tốt hoặc có quá nhiều lần bị triệu chứng suyễn, có thể là bệnh nhân đã không kiểm soát được tốt bệnh của mình và cần phải thay đổi cách chữa trị theo chương trình đã vạch sẵn cùng với bác sĩ. Bảng chương trình giúp bệnh nhân suyễn biết được khi nào và làm sao để thay đổi cách chữa trị.
Dưới đây là sơ đồ cho thấy quan hệ giữa triệu chứng và độ kiểm soát bệnh suyễn, bệnh nhân có thể theo sơ đồ để xem bệnh tình mình có đang được kiểm soát tốt không và tùy theo đó thay đổi lượng thuốc hay cách chữa bệnh cho mình.

Mực độ kiểm soát bệnh suyễn cho trẻ em trên 12 tuổi và người lớn
a. Vùng xanh lá cây: Mực kiểm soát tốt
- Triệu chứng suyễn như ho, khò khè, thở dốc chỉ xẩy ra 2 ngày mỗi tuần hay ít hơn.
- Thức giấc giữa đêm chỉ xẩy ra 2 lần mỗi tháng hay ít hơn.
- Ảnh hưởng lên sinh hoạt hằng ngày: Không bị ảnh hưởng.
- Dùng thuốc xịt để dễ thở hơn: Chỉ phải dùng 2 ngày mỗi tuần hay ít hơn.
- Thử nghiệm phổi: cao hơn 80% mức tốt nhất (personal best).

b. Vùng màu vàng: Bệnh không được kiểm soát tốt
- Triệu chứng suyễn như ho, khò khè, thở dốc xẩy ra hơn 2 ngày mỗi tuần.
- Thức giấc giữa đêm xẩy ra 1 tới 3 lần mỗi tháng.
- Ảnh hưởng lên sinh hoạt hằng ngày: Bị ảnh hưởng chút ít.
- Dùng thuốc xịt để dễ thở hơn: Phải dùng nhiều hơn 2 ngày mỗi tuần.
- Thử nghiệm phổi: 60 tới 80% mức tốt nhất (personal best).

c. Vùng màu đỏ: Bệnh nặng, không kiểm soát được
- Triệu chứng suyễn như ho, khò khè, thở dốc xẩy ra mỗi ngày và nguyên cả đêm.
- Thức giấc giữa đêm xẩy ra 4 lần mỗi tháng hay hơn.
- Ảnh hưởng lên sinh hoạt hằng ngày: Bị ảnh hưởng nhiều, không sinh hoạt bình thường được.
- Dùng thuốc xịt để dễ thở hơn: Phải dùng nhiều lần trong ngày.
- Thử nghiệm phổi: Thấp hơn 60% mức tốt nhất (personal best).

Thuốc chữa bệnh suyễn
Có hai loại thuốc khác nhau dùng chữa bệnh suyễn:
- Thuốc kiểm soát dài hạn, thí dụ như thuốc corticosteroids xịt, là thuốc quan trọng nhất giúp kiểm soát bệnh. Thuốc này dùng như phương cách phòng ngừa, chữa chứng viêm cuống phổi. Chính chứng viêm này gây ra bệnh suyễn vì nó gây ra sưng cuống phổi và nhiều chất nhờn khiến ống thở bị hẹp lại gây ra khò khè, khó thở. Dùng thuốc này mỗi ngày sẽ giúp bệnh nhân bớt hay không bị lên cơn suyễn
- Thuốc giúp hết cơn khó thở, chứa chất làm nở cuống phổi một cách nhanh chóng, thí dụ như albuterol. Thuốc làm bệnh nhân thở dễ dàng hơn, qua được cơn suyễn, do đó cũng còn được gọi là thuốc cấp cứu (rescue medicine). Nếu biết khi nào cần dùng thuốc này thì bệnh nhân có thể làm cơn suyễn sắp lên bị dập tắt.
Bệnh nhân cần dùng thuốc kiểm soát dài hạn đều đặn để giữ cho tình trạng bệnh của mình ở trong vùng xanh lá cây, tức vùng có mực kiểm soát tốt. Nếu bệnh nhân phải liên tục dùng thuốc xịt giúp cho dễ thở thì bệnh nhân thuộc vào vùng “không kiểm soát”. Nên gặp bác sĩ để được chỉ dẫn thay đổi thuốc trị liệu. bệnh nhân cần hiểu rõ khi nào dúng thuốc nào thì mới kiểm soát bệnh của mình được.

Hợp tác cùng bác sĩ
Triệu chứng và độ nặng của bệnh suyễn thay đổi thường xuyên. Bệnh nhân nên gặp bác sĩ thường xuyên và đem theo bảng chương trình chữa bệnh để bàn về mức độ kiểm soát bệnh của mình và tìm cách chữa tốt nhất.
Nếu đã theo đúng tờ chương trình mà vẫn bị triệu chứng suyễn thường xuyên, cần gặp bác sĩ. Bệnh nhân có thể cần thêm thuốc hay đổi thuốc. Trái lại, nếu bạn không còn bị triệu chứng suyễn nữa, bạn có thể được bớt dùng thuốc. Nếu bệnh suyễn của bạn gây ra do thời tiết thay đổi từng mùa thì vào những thời gian này bạn có thể phải dùng thêm thuốc.
Theo đúng những chỉ dẫn trên để giúp phổi được hoạt động tốt hằng ngày, bạn sẽ tránh bị lên cơn suyễn và không bị biến chứng lên phổi.

Lời từ chối trách nhiệm (Disclaimer): Những bài viết trong mục “Sức Khỏe” chỉ nhằm mục đích chỉ dẫn tổng quát, không thể dùng thay thế sự chăm sóc của bác sĩ hay nhân viên y tế. Độc giả cần tham khảo thêm với bác sĩ của mình khi bị bệnh.