Quí độc giả thân mến!
Trong lá thư cách nay hai tuần, chúng tôi đã kể quí vị nghe
về nữ luật gia Na Uy Eva Joly hiện là chánh án thẩm vấn trong hệ thống tư pháp
của nước Pháp, là một phụ nữ lừng danh quốc tế trong chiến dịch lùng bắt tham
nhũng.
Kết quả cuộc bầu cử vừa qua đã đưa bà Eva Joly, công dân Na
Uy duy nhất vào Quốc Hội Âu Châu. Chủ trương của bà là cải thiện các hệ thống
công lý Âu Châu. Thực tế thì Na Uy không phải thành viên của Liên Hiệp Âu Châu
(EU), nhưng sở dĩ bà Eva Joly vẫn trở thành đại biểu trong Quốc Hội Âu Châu vì
bà đứng chung liên danh Liên Minh Bảo Vệ Môi Sinh “Europe Écologies” của
Ile-de-France, thuộc thủ đô Paris, Pháp quốc.
Vâng, Na Uy tuy không hay chưa gia nhập cộng đồng EU, nhưng
một “lực lượng” hùng hậu gồm cả ngàn chuyên gia và hành chánh Na Uy vẫn hoạt động
ngày đêm ở Brussel, thủ phủ của EU. Những hoạt động này dù chỉ bên lề nhưng vẫn
gây được ảnh hưởng đáng kể đối với giới lập pháp và thương mại của EU.
Trước khi kể tiếp câu chuyện, thiết nghĩ cũng cần liệt kê
vắn tắt ở đây những cơ quan chính yếu của EU:
- “Hội Đồng EU”: Đây là một thứ “chính phủ” của
EU, có bổn phận soạn thảo và đệ trình những dự thảo luật, lo sao để các đạo
luật đã được biểu quyết được thực hiện, đồng thời đại diện EU trên trường quốc
tế. Hội đồng EU hiện do chủ tịch José Manuel Barroso điều hành. Ban quản trị
hành chánh EU này có khoảng 24000 nhân viên.
- “Hội Đồng Cố Vấn” (hậu thân của “Hội Đồng Tổng Trưởng”)
là “địa điểm” hội họp trung ương của những đại biểu chính phủ của các nước
thành viên EU, có trách nhiệm biểu quyết các đạo luật và ngân sách của EU qua
sự cộng tác với Quốc Hội. Ban lãnh đạo Hội Đồng Cố Vấn được thành lập luân
phiên.
- “Quốc Hội Âu Châu” là cơ quan do dân chúng bầu cử
trực tiếp, gồm 785 đại biểu, với nhiệm kỳ 5 năm, có bổn phận biểu quyết ngân
sách và đạo luật đồng thời “canh chừng” các cơ cấu khác.
“Hoạt động hành lang” của Na Uy ở Brussel: Hẳn quí
độc giả đã nghe về tầm quan trọng của những tay “hoạt động hành lang” (lobbies)
ở các quốc hội, bên cạnh tòa nhà hành pháp hay tại các trung ương kinh tế, các
tổ chức quốc tế, v.v… Đó là một lực lượng “vô danh hữu thực”. Người ta không
thể phủ nhận số phận miền Nam Việt Nam trước năm 1975, phần nào cũng bị định đoạt
bất lợi bởi các thành phần “quậy” ngầm này ở quốc hội Hoa Kỳ và cạnh tòa Bạch
Ốc.
Riêng đối với Na Uy, ngoài lực lượng ấy, một hiệp ước mang
tên EOS (tiếng Anh: EEC/European Economic Cooperation) được ký kết năm 1994
giữa EU và các nước không phải thành viên EU gồm Ích Lan, Liechtenstein và Na
Uy, gọi chung vắn tắt là EFTA (European Free Trade Association) (*), tới nay đã
cập nhật hóa khoảng 6.000 đạo luật nhằm qui định các lãnh vực hợp tác cũng như
quyền lợi giữa đôi bên. Cách riêng EU cũng đã biểu quyết nhiều điều luật khác
nữa gọi là “sắc lệnh” nhằm buộc từng thành viên EFTA áp dụng mà không cần phải
thích hợp với hoàn cảnh của quốc gia này.
Xin phép nói ngay rằng nhờ hiệp ước EOS hay EEC nói trên mà
thị trường EU vẫn nhập cảng 80% sản phẩm và hàng hóa của Na Uy. Nhờ đâu?
- Các chuyên gia Na Uy tham dự vào trên 400 nhóm làm việc
khác nhau của EU. Họ là người của chính phủ, giầu khả năng và nhiều kinh nghiệm
chứ không phải thứ “con ông cháu cha”!
- Một phái đoàn đại biểu Na Uy với nhân số 55 ở Brussel xây
dựng thành một “trạm” ngoại giao lớn nhất của Na Uy, gây ảnh hưởng trực tiếp đến
hệ thống EU đồng thời dàn xếp những sinh hoạt của Na Uy ở Brussel.
- Thêm vào đó một nhóm chuyên gia khác gồm khoảng 60 quốc
tịch khác nhau, trong số đó đông nhất là Đan Mạch và Thụy Điển, được “thuê” làm
việc cho Na Uy đặc biệt trong lãnh vực ngư nghiệp và năng lượng. Công việc của
mỗi nhân viên này kéo dài trong 4 năm trong một trong những cơ quan của EU. Mục
đích là phổ biến kiến thức và quyền lợi của Na Uy đồng thời học hỏi các hệ
thống EU.
Nói tóm lại, tiếng Na Uy là ngôn ngữ thứ 28 được sử dụng ở
các hành lang EU.
Nội dung hiệp ước EOS: Như trên đã giới thiệu,
hiệp ước EOS nhằm qui định việc hợp tác về kinh tế Âu Châu, nay ngày một trở
nên quan trọng hơn và không ngừng được mở rộng. Riêng đối với Na Uy:
- Mục đích chính của hiệp ước này nhằm đảm bảo việc Na Uy
“xâm nhập” sâu rộng thị trường EU.
- Na Uy được hưởng những trường hợp đặc biệt để phô trương
nghề nghiệp của mình: Nông nghiệp, ngư nghiệp, dầu hỏa và khí đốt thiên nhiên.
Hiệp ước còn bao gồm việc hợp tác trong các lãnh vực giáo dục, môi sinh, khảo
cứu, những vấn đề của giới tiêu thụ, sự an toàn về thực phẩm.
- Một cơ quan riêng tên là ESA (EFTA-Surveillance
Authority), canh chừng việc thi hành hiệp ước của các nước đã ký kết hiệp ước
EOS. Những mối bất hòa, tranh chấp được tòa án ESA đặt tại Luxembourg phân xử.
- Thêm vào đó, Na Uy còn quan hệ chặt chẽ với chính sách tư
pháp và đối nội của EU qua sự hợp tác Schengen (**), chia sẻ với EU về chính
sách đối ngoại và an ninh.
Không phải “đội tuyển” hạng B: Thông thường
có những tiến trình phức tạp trong việc phát triển và biểu quyết các đạo luật
trong EU. Vì là “con ghẻ” nên Na Uy chỉ gây được ảnh hưởng tương đối khi những đạo
luật này tiến tới bước chót, tức là giai đoạn mà các chính khách “mặc cả” và
Quốc Hội Âu Châu và Hội Đồng biểu quyết chung cuộc. Tuy vậy hiệp ước EOS vẫn mở
cánh cửa cho Na Uy được phát biểu trước khi một đạo luật tiến xa hơn. Bởi thế
những “lobbies” của chính phủ Na Uy tập trung vào các nhân vật cao cấp của EU
và vào Ủy Ban EU.
Đại sứ Na Uy ở EU, Oda Helen Sletnes minh xác: “Chúng tôi
không phải là những kẻ thụ động nhận lệnh của EU. Na Uy luôn đuợc hỏi - và được
lắng nghe - ở những lãnh vực mà Na Uy giầu kiến thức”. Bà đại sứ nêu một thí dụ
điển hình: “Chẳng hạn về tiến trình chính sách ngư nghiệp và hàng hải của EU.
Chúng tôi đã mời các chuyên gia của Ủy Ban EU đến Na Uy. Và chắc chắn là chúng
tôi đã gợi ý cho Ủy Ban và lèo lái chính sách ấy theo đường hướng của Na Uy”.
Bà Kari Bryhni, giám đốc tư pháp của cơ quan Thanh Tra Thực
Phẩm, xác nhận Na Uy nay được lắng nghe nhiều hơn trước kia. Theo bà, chính vì
các nhân viên Na Uy giầu kiến thức trong lãnh vực chuyên môn của mình và họ có
thể trợ lực cho EU chuyển vận. Vả lại việc soạn thảo nguyên tắc trong EU cũng đã
cởi mở hơn xưa. Bà Kari Bryhni kết luận: “Tôi không nhận thấy có kiểu đội tuyển
A hay B gì cả. Chúng tôi ngồi ngang hàng với các nước thành viên khi các nhóm
chuyên gia làm việc chung với nhau”.
Vâng, đúng vậy, vương quốc Na Uy tuy “đứng ngoài” nhưng vẫn
lợi dụng được hoàn cảnh để tác động EU gồm 27 quốc gia thành viên và với 492
triệu công dân. Tuy nhiên, theo các nhà “hoạt động hành lang” Na Uy thì: “Dù
sao đi nữa cũng không có gì có thể thay thế tầm ảnh hưởng mà một thành viên EU
mang lại”. Điều này nghĩa là làm thành viên chính thức của EU vẫn lợi hơn! Đó
vẫn là vấn đề mà người dân Na Uy đang còn cân nhắc trước một cuộc trưng cầu dân
ý mới nữa (lần thứ 3) sẽ được tổ chức trong một tương lai gần.
Hoài Mỹ
Cước chú: (*) Khối EFTA được thành lập ngày 04.01.1960 -
khởi đầu gồm 5 nước: Phần Lan, Ích Lan, Na Uy, Liechtenstein và Thụy Sĩ - nay
chỉ còn 3, vì Phần Lan và Thụy Sĩ đã gia nhập EU).
(**)
Hiệp ước Schengen được ký kết vào tháng 6 - 1905 giữa 5 nước (Đức, Pháp,
Hòa Lan, Bỉ và Luxembourg) trên chiếc tàu “Princesse Marie-Astrid” ở dòng sông
Mosel, cạnh làng Schengen, Luxemboug. Theo đó không còn việc kiểm soát
“passport” thông thường ở biên giới. Hiện nay đã có 26 quốc gia đồng thuận hợp
tác.