Hoài Mỹ

Ở Na Uy không có trâu, chỉ có bò nhập cảng - mà số bò trên toàn quốc cũng không nhiều, khoảng trên trăm con “làm cảnh” hoặc tư nhân nuôi lấy sữa “uống chơi” chứ không thể cầu lợi kinh tế.

Mặc dầu mùa đông Na Uy kéo dài gần 6 tháng, đất đai bị tuyết phủ nhưng vương quốc này vẫn duy trì nông nghiệp dù èo ọt, kiểu “làm chơi mà ăn thật” (nông dân sống rất ung dung vì được hưởng trợ cấp của ngân quỹ quốc gia). Việc cầy bừa đã có máy móc; ngựa ở nông thôn được dùng vào công tác kéo xe, chở cây. Câu “bò được mời đi chỗ khác chơi” thiết tưởng đúng với ý nghĩa thực tế. Trẻ con Na Uy chẳng mấy đứa biết hình dáng con trâu ra sao, nhưng phần đông biết rõ bò nhờ phim ảnh cao-bồi hoặc qua ngành chăn nuôi tương đối phát triển ở một số nước láng giềng như Đan Mạch, Hòa Lan. Ngoài ra trong môn học tôn giáo-xã hội, học sinh Na Uy cũng được biết theo đạo Hindu, bò là giống vật linh thiêng ở Ấn Độ, tuy nhiên các em không thể hiểu nổi lý do bò được thả rong đầy đường, khắp chốn trong khi dân chết đói.

Trâu tiếng Na Uy là “boeffel” (đọc: “bớp-phe(l)n”). Tự điển bách khoa Na Uy định nghĩa: Trâu thuộc gia tộc bò, tục danh “bubalus” và “syncerus”; thân nặng khoảng 800 ký-lô; chiều dài chừng 1.4 thước và ngang 1.25 mét tính từ đầu sừng này tới đầu sừng bên kia. Trâu thọ trung bình 25 tuổi. Trâu sống trên cánh đồng cỏ và ưa gần nước. Giống “vann-boffel” (”vann = nước”/thủy ngưu) có nhiều ở Á châu và là loài trâu được thuần hóa có nhiều ở Nam Âu và Phi châu. Giống “Kaffer-boffel”/ Kaffir-buffalo”) sinh sôi nẩy nở tại các vùng từ phía Nam Phi châu cho tới Ethiopia.

Tuy vậy không chỉ trẻ con mà ngay người lớn Na Uy phần đông cũng vẫn mù tịt về trâu, con vật quan trọng trong việc sản xuất nông sản, trong khi đó ai cũng “rành sáu câu” 11 con giáp khác, kể cả rồng (Thìn), con vật không có thật, chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng trong các truyện cổ tích.

Mỗi dịp tân niên theo nguyệt lịch, hầu hết báo chí Na Uy cũng đều giới thiệu con giáp liên hệ, như năm nay viết và đăng hình ảnh về trâu, nhưng đặc biệt hơn cả là một vài nhật báo nhân dịp này vẫn “thỉnh” một thày bói Tàu gieo cho một quẻ về “số phận” đất nước Na Uy trong năm mới. Dĩ nhiên đó chỉ là một thứ “mua vui” để câu độc giả tò mò chứ thật sự dân chúng Na Uy không mấy mê tín dị đoan cho dù món “horoscope” vẫn thường xuyên xuất hiện trên các tạp chí. 

Riêng chúng tôi, nhân dịp năm mới Kỷ Sửu, mạn phép liệt kê trong lá thư tuần này một số dữ kiện thực tế liên quan đến hiện tình xã hội Na Uy:

Vâng, khoảng gần 100 năm, Na Uy đã là một nước nghèo nhất ở Âu châu. Sự phát triển kinh tế của vương quốc này trong thế kỷ vừa qua đã xóa bỏ hoàn toàn được những cảnh bần cùng, nghèo đói. Dân chúng Na Uy vẫn bày tỏ sự biết ơn đối với “Phong trào Lao Động” (Labor-movement) khả dĩ đã xây dựng một nước Na Uy và một khối Bắc âu phát triển không giống một số cường quốc khác, đặc biệt Hoa Kỳ. Nhiều tác giả vẫn mô tả Hoa Kỳ là một quốc gia có BNP (tổng sản lượng quốc gia) cao, nơi đây “người giầu có sống “side by side” với những kẻ nghèo mạt rệp”. Thật tình thành ngữ “side by side” (cạnh nhau) không nên được hiểu sát nghĩa, theo từng chữ. Những người giàu có ở Hoa Kỳ sống cách biệt với một cuộc sống được bảo vệ. Tại Na Uy, người giàu, kẻ nghèo thật sự sống cạnh nhau, nhưng ấy là thời xưa, nay mô thức sinh sống Hoa Kỳ đã khởi sự xuất hiện ở vương quốc này.

Chúng tôi xin nhấn mạnh rằng danh từ “nghèo” ở Na Uy không mang ý nghĩa bình thường (Liên Hiệp Quốc qui định “ranh giới nghèo” là mức kiếm được 2-3 đô la/ngày), nhưng chỉ là một chữ tượng trưng trong tu từ học về chính trị mà thôi. Theo đó “dân nghèo” là những người có lợi tức thấp so với người có lợi tức cao khác. Thí dụ, người “nghèo” nhất ở Na Uy tạm xem là người đang hưởng trợ cấp an sinh xã hội hay một người lãnh “tiền già”. Họ hưởng tối thiểu 1.500 đô la/tháng, chưa kể nhiều khoản phụ cấp khác.

Đối với Na Uy, sự phát triển kinh tế đã từ lâu là một dụng cụ để tài trợ cho những việc canh tân xã hội và củng cố mạnh mẽ hơn những cung ứng an sinh trong những lãnh vực quan trọng. Na Uy luôn luôn cố gắng tìm kiếm những giải pháp tốt đẹp và hữu hiệu hơn trong phạm vi đời sống lao động, giáo dục cũng như các dịch vụ y tế.

Trong niên khóa 2007-2008 Na Uy đã thâu đạt một sự phát triển kỷ lục với trên 6% chỉ riêng trong việc tiêu thụ cá nhân. Lương bổng và lợi nhuận vốn liếng của giới giầu có như thường lệ đã gia tăng nhiều. Chẳng hạn trong việc tiêu thụ xa xỉ dường như họ dễ dàng “muốn gì được nấy”, nào sắm những chiếc xe hơi đời mới nhất, những chiếc du thuyền thật “xịn”, xây cất những lâu đài nghỉ mát sang trọng. Tuy vậy trong năm 2009-Kỷ Sửu này, Na Uy vẫn rất cần phát triển về công ăn việc làm hầu giải quyết những vấn đề môi sinh và nhiều vấn đề xã hội khác nữa.

Giống như kiếp trâu phải cày, cách riêng những phụ huynh có con nhỏ và nhiều nhân công hàng ngày ngoài phần mệt về thể xác, nhất là bị căng thẳng tinh thần. Họ cần thời gian (nghỉ ngơi) hơn là cần tiền bạc, hơn là có nhiều vật dụng và hơn cả việc chi dùng. Đối với những nhân công phải “cày” nặng nhọc thì sự quan trọng là nhu cầu cải thiện. Chính quyền Na Uy đang nỗ lực tạo dựng một cuộc sống lao động nhân đạo nhiều hơn nữa nhằm càng giảm thiểu tối đa những người vốn bị thương tổn bởi sự đòi hỏi về thành tích.

So với các nước khác, mặc dù trong năm Kỷ Sửu này, tình trạng thất nghiệp ớ Na Uy tiếp tục còn thấp nhưng vẫn có lắm người không có công ăn việc làm. Cơn khủng khoảng kinh tế hiện nay khiến tình trạng thất nghiệp gia tăng mạnh mẽ gần như trên khắp thế giới, và lãnh vực việc làm ở Na Uy cũng bị đe dọa. Những người vốn đã bị khốn khó càng bất hạnh hơn. Cơn khủng khoảng tài chánh và cuộc khủng khoảng môi sinh toàn cầu đòi hỏi một cuộc thảo luận sâu rộng về các điều kiện thuận lợi nhằm phân chia công ăn việc làm. Yêu sách cũ của người dân Na Uy về “một ngày chỉ làm việc 6 tiếng” cũng vẫn là một kế hoạch cần thiết và tốt đẹp.

Nhưng, các chính khách không thể - như bà tổng trưởng Tài Chánh Kristin Halvorsen đã kêu gọi người dân trong năm mới này - tiếp tục đi theo vết xe cũ vốn dựa trên sự “mer og mer shopping/”more and more shopping”, nghĩa là gia tăng mãi lực. Na Uy cần phải đặt kế hoạch thâu dụng nhân công  trong tương lai xa chứ không thể căn cứ vào việc trông đợi sự gia tăng sản xuất (hàng hóa có thể bị quẳng đi trước đi được sử dụng).

Trong năm Kỷ Sửu này, các kế hoạch cứu nguy cũng còn phải đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề môi sinh và phát triển toàn cầu. Qua việc sử dụng hữu hiệu kỹ thuật, người ta có thể hoạch định một mức độ tiêu thụ cực thuận. Thời giờ làm việc ngắn đi cũng là sự góp phần đáng kể vào việc xây dựng sự bình đẳng, vào đời sống gia đình, vào hoàn cảnh thuận lợi cho việc tiếp tục học hành và các hoạt động giải trí cũng như hoạt động môi sinh.

Kinh tế phải được điều hành theo nhu cầu của con người. Việc sản xuất phải mang trách nhiệm về sinh thái. Dân nghèo ở những nước chậm tiến phải có đủ lợi tức để sống - và các kế hoạch hữu hiệu phải bảo đảm là giá cả không thiết yếu phải tuân theo lợi ích của chủ nhân. Một nền kinh tế thế giới không thể nhắm mắt trước phái tính. Nữ giới trên toàn cầu vẫn bị chén ép. Quyền lợi của nữ giới phải được củng cố vững mạnh và mở rộng hơn.

Ngoài ra thế giới đang cần sự phát triển nhanh chóng về năng lượng. Na Uy trong năm Kỷ Sửu đã hứa hẹn hỗ trợ kế hoạch năng lượng mặt trời ở Phi châu nhằm không chỉ vì sự liên đới thực tế đồng thời cung cấp việc làm cho người Na Uy mà còn đóng góp vào việc giảm giá điện (lấy từ ánh sáng mặt trời) khả dĩ khuếch trương điện lực thái dương (và điện lực sức gió) thay cho điện lực than đá. Việc tái ổn định như thế dĩ nhiên có giá của nó, nhưng sẽ không cao, trái lại nếu giá thành này mà bây giờ thế giới không muốn trả, ắt hóa đơn sẽ còn vô cùng bi đát sau này.

Nói tóm lại, trong năm Kỷ Sửu, sự phát triển của Na Uy tuy không còn là một phép mầu, nhưng như trên đã nói, vương quốc này cần hơn cả là kế hoạch cung cấp công ăn việc làm hầu góp phần vào việc giải quyết cơn khủng khoảng tài chánh và nâng đỡ không những những người thất nghiệp trong nước mà còn góp phần mang những người nghèo trên thế giới ra khỏi cảnh bần cùng. Thiết nghĩ, viễn tượng của việc toàn cầu hóa là khiến người giầu thêm giầu có, để dân nghèo cũng phải nhận được lợi nhuận khá hơn. Tất cả phải diễn ra trong vòng ranh giới khả thể chịu đựng của thiên nhiên.