Giàu nghèo tại Việt Nam (kỳ 8)
David Nguyễn/Viễn Đông
Một người đang phân loại rác trên xe tự chế - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Những người làm công nhân vệ sinh đô thị, mặt áo đồng phục, đội nón bảo hộ, nhưng ít ai sử dụng găng tay. Vì cái găng tay làm cho họ chậm chạp hơn khi phải làm việc nhanh, tìm kiếm những món đồ có thể bán “ve chai” được. Thật sự được gọi là “công nhân công ty công trình đô thị” cho oai vậy chứ cũng nghèo hèn và lương bổng của họ cũng chỉ bằng những người được thuê dọn rác công cộng thôi. Là những người ít học, nghèo khó nên họ chấp nhận cái nghề bọt bèo này, nguy hiểm luôn luôn cận kề, hằng ngày hít mùi hôi thúi, khói bụ. Chính vì thế mà trong lúc làm nghề, họ phải kiếm thêm phế liệu để thêm tiền cho cuộc sống vất vả.
Xe tự chế chở rác đi bán - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Một anh công nhân vệ sinh lâu năm ở Tiền Giang cho chúng tôi biết: “Chúng tôi có nhà nghèo quá nên mới xin vào làm công nhân vệ sinh đô thị. Lương thấp nên trong lúc làm việc chúng tôi tận dụng những thứ có thể lượm được để bán phế liệu. Nhưng khổ nổi, từ lúc rác ra đường cho đến lúc được quăng lên xe, rác đã qua cả trăm người lượm tìm rồi. Có những loại thùng lớn họ không moi tìm được thì mới tới phần chúng tôi. Công việc ấy rất nguy hiểm, đứt tay đứt chân như chơi. Bởi vì trong thùng nào là đinh, dao nhọn, miểng kiếng, lưỡi lam... Việc mang găng tay, đội nón, đi ủng bảo hộ… là một hình thức có cũng được, không có cũng được, miễn sao làm việc thuận lợi và nhanh”.
Còng lưng đẩy xe rác - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Anh kể thêm: “Trước đây, không ít trường hợp lo lom khom lượm rác ở sau thùng xe ép rác. Những tài xế không nhìn thấy tưởng bạn đồng nghiệp đã ra khỏi xe nên cho ép rác lại, và đã khiến nhiều cái chết thương tâm xảy ra, người dọn rác đã trở thành rác”.
Công nhân vệ sinh kiêm móc bọc - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Về các loại phế liệu, anh nói: “Có khi chúng tôi lượm về cả mấy bao lớn trong một tuần, rồi ngày nào rảnh thì mới bắt đầu phân loại. Kim loại để riêng, bao ny lông để riêng, thùng giấy để riêng… như vậy bán mới có giá. Còn để hỗn hợp như vậy các chủ phế liệu họ mua rẻ lắm. Công đoạn này cũng mất nhiều thời gian”.
Tại Sài Gòn, một thành phố lớn như vậy mà đến giờ làm việc, đoàn người mặc áo vàng tràn ra đường quét rác. Mặc cho người đi đường bị bụi bay vào mặt, vào miệng, vào mắt… mặc cho xe cộ bị kẹt lại, bị người đi đường chửi rủa… Nhiều người làm cái nghề độc hại này dễ bị nhiễm bệnh lúc hiện tại và khi về hưu. Đã không có bảo hộ lao động mà họ còn phớt lờ môi trường ô uế xung quanh, nào hút thuốc, nào ăn uống ngay lúc làm việc, bên cạnh những đống rác.
Những người sống nhờ rác - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Đôi khi họ đến những thùng rác công cộng để gom rác. Thay vì chỉ cần lấy cái bọc ny lông rác ra khỏi thùng thì khỏe quá… đằng này họ phải hốt từng nắm rác một, vì bọc ny lông đựng rác đã bị những người móc bọc làm rách nát trước đó rồi. Đã vậy, họ còn phải quét dọn rác văng tung tóe bên ngoài thùng.
Nhiều lúc rác trong thùng nhiều quá tràn ra ngoài, người mang rác đến để đầy bên ngoài. Gặp những lúc trời mưa gió, rác ứ đọng, nước hôi thúi, ruồi bu đẻ giòi bò lổn ngổn. Họ vẫn phải làm nhiệm vụ của mình là dọn rác và thay bọc mới.
Việc tranh giành rác cũng là chuyện đau đầu cho những người làm công nhân vệ sinh đường phố. Giành không được khu vực lấy rác, những người lượm ve chai, móc bọc tìm cách “chơi khăm” khiến cho những người làm vệ sinh càng khổ sở hơn, bị dơ bẩn nhiều hơn. Đôi lúc, những công nhân giành rác với người nghèo làm nghề móc bọc dẫn đến ẩu đả.
Những thùng rác công cộng là nơi nhiều người nghèo kiếm sống - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Lại có người làm nghề thu mua rác cho những “tiểu thương rác” lưu động trên đường phố. Có khi chỉ là một chiếc xe ba gác tự chế, một xe lam cũ kỹ được tái chế để chứa phế liệu. Họ chạy vòng quanh các đường phố Sài Gòn để mua lại rác với giá rẻ. Họ mang tới những nơi có khoảng đất trống rồi phân loại rác, có những loại rác họ phải ngâm, rửa mới bán có giá. Những người làm nghề này không biết dơ sạch là gì.
Rác bị móc ra ngoài thùng - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Ở Mỹ, thiết nghĩ, rác còn rất nhiều. Rác còn tốt và rất sạch và được phân loại hẳn hoi. Cũng có người thỉnh thoảng đi tìm rác, phần lớn là lon nước ngọt, lon bia, chai nước suối và vô số thùng giấy… Nếu có những nhóm “móc bọc” của người dân nghèo bên Việt Nam sang, chắc chắn là họ kiếm được rất nhiều rác dễ bán được để kiếm sống…
Công nhân tìm rác nơi xe rác - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Đội quân dọn rác đường phố - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông
Đã làm nghề “móc bọc” thì không biết sợ dơ là gì - ảnh: David Nguyễn/Viễn Đông