Quí độc giả thân mến!

Nhận thấy những quan điểm của ông đại sứ mang tầm quan trọng và hữu ích, chúng tôi mạn phép chuyển ngữ “lá thư” dưới đây để giới thiệu cùng  quí độc giả với hy vọng cung cấp thêm nhiều dữ kiện mới mẻ để quí vị hiểu rõ hơn vương quốc này.

Lời giã từ của ông đại sứ

Sau 5 năm hết sức tốt đẹp tại Na Uy, nay việc bố trí tôi ở Oslo sắp chấm dứt. Khoảng một tuần lễ nữa, tôi sẽ ngồi trên chiếc xe hơi trực chỉ Thụy Điển, và tôi sẽ hồi hương sau 24 năm ở hải ngoại. Tôi trở thành người hưu trí, nhưng tôi hy vọng mình vẫn là một kẻ năng hoạt động.

Thời gian cư ngụ ở Na Uy đã dạy cho tôi những gì? Na Uy tách biệt ra sao với quê hương tôi và người ta sẽ có thể giải thích thế nào việc Na Uy, quốc gia Bắc Âu duy nhất, từ chối mãnh liệt tư cách thành viên của EU? Đây là câu hỏi mà tôi thỉnh thoảng vẫn nhận được từ dân chúng bên ngoài, nhất là nay tôi đang sửa soạn rời khỏi đây.

Theo thiển ý, nước Na Uy và tinh thần của người Na Uy so với “nước đàn anh” có những điểm tương đồng rộng lớn hơn là tôi đã nghĩ. Ở đây người ta nhận thấy một mối nghi kỵ sâu đậm đối với sự hợp tác gắn bó quốc tế vốn có thể vượt khỏi khuôn mẫu của xã hội Na Uy. Giống Thụy Điển, Na Uy cũng đã phát triển từ một xã hội nông nghiệp tương đối sơ khai tiến tới một quốc gia kỹ nghệ tân tiến vốn tùy thuộc vào nền ngoại thương và việc cộng tác quốc tế. Nhưng ngược lại, Na Uy khác Thụy Điển là đã từ bỏ sự phi liên minh cổ truyền của mình để gia nhập NATO; tuy nhiên sự dị biệt ấy trước đây lớn lao hơn nhiều so với ngày nay. Mối liên hệ của Thụy Điển với NATO theo nhiều mức độ có thể so sánh với mối liên hệ của Na Uy với EU, theo đó người ta có thể nói là gần gũi tất cả, trừ tư cách thành viên chính thức.

Cuộc tranh luận đơn phương về EU: Đây đúng là một điểm vô cùng cam go trong mối liên hệ của Na Uy với EU: Đất nước này càng ngày càng thích ứng với sự hợp tác-EU trong nhiều lãnh vực hơn; tuy thế (hay có lẽ vì vậy) qua mấy năm gần đây mức độ chống đối việc gia nhập EU đã gia tăng trong dư luận quần chúng Na Uy, cùng lúc ấy sự ủng hộ EU cũng tăng lên ở Thụy Điển và Đan Mạch. Điều này chắc một phần cũng bởi chính Na Uy, vốn dị biệt với các nước Âu Châu khác, có một tổ chức được tài trợ mạnh mẽ khả dĩ đẩy mạnh hữu hiệu mục tiêu tuyên truyền chống EU. Điều này hẳn cũng có liên hệ với các cuộc trưng cầu dân ý trước đây mà nay vẫn tiếp tục che phủ mây mù trên việc tranh luận về chủ đề này.

Theo thiển ý, việc cổ động chống EU vẫn gia tăng cho dù việc tiến tới tư cách thành viên càng xa xôi hơn bao giờ hết. Có lẽ không phải tư cách thành viên mới là vấn đề chính yếu của những người cương quyết chống EU? Vấn đề gần hơn là Na Uy - như các nước Âu Châu khác đứng bên ngoài nền kinh tế mở rộng và sự cai trị dân chủ - luôn luôn chực chờ tìm kiếm sự liên kết với việc hợp tác EU. Điều này vẫn là cảnh ngộ bất kể những chính đảng nào thành lập chính phủ và hình thức liên kết nào được chọn. Do những nguyên nhân đương nhiên hiện hữu mà Na Uy (hay Thụy Sĩ, Liechtenstein và các nước khác) phải thích ứng với hệ thống nguyên tắc của EU, nhưng không có chuyện ngược lại. Việc cho rằng Na Uy có thể gây nên ảnh hưởng lớn lao hơn đối với hệ thống nguyên tắc của EU qua một “hiệp ước thương mại” (có từ năm 1972) - như một số bình luận gia quả quyết - chỉ là một ảo tưởng.

Ở Thụy Điển và Đan Mạch, các chính khách nay đã thật sự chấm dứt chuyện tranh luận về vấn đề tư cách thành viên. Ngay cả tại Thụy Điển, đảng Sinh Thái và tại Đan Mạch, đảng SF cũng đã thay đổi lập trường và hiện cũng ủng hộ tư cách thành viên. Vấn đề này tuy thế chưa bao giờ nổ lớn ở Thụy Điển cũng như tại Na Uy, theo đó vụ-EU lại chia rẽ các đảng phái vốn vẫn thân cận nhau như những gia đình. Người ta có thể đôi khi còn nhận thấy kích thước dễ gây cảm xúc trong vấn đề gia nhập EU qua những lần người Na Uy bàn luận về EU. Những tình cảm mạnh mẽ này cũng có thể giải thích tại sao người ta trong những khuôn khổ chính trị vẫn cố gắng tránh né một cuộc tranh luận công khai về các vụ EU. Nhiều người phàn nàn về sự thiếu thốn thông tin và về sự tranh luận tổng quát, nhưng họ cũng xem ra đã sẵn sàng làm một điều gì đó cho vấn đề này.

Na Uy - một khuôn mẫu tốt đẹp cho sự hợp nhất Âu Châu: Tuy nhiên những điều nói trên không thay đổi ấn tượng về Na Uy, một quốc gia kiểu mẫu Âu Châu và một đối tác dễ đồng thuận và có lẽ thân cận nhất của EU. Việc (tôi làm) đại diện cho EU trong một quốc gia như Na Uy là một công tác thích thú và đầy khích lệ. Những gì ảnh hưởng đến việc hợp tác và hợp nhất thì vai trò của tôi chỉ giới hạn. Các chính khách và công chức cao cấp Na Uy lão luyện điều hành một nghành ngoại giao rất tích cực nhằm đảm bảo sự góp phần của Na Uy và tạo được sự chú ý đến các quan điểm của Na Uy.

Na Uy và EU trong suốt nhiệm kỳ của tôi đã đồng củng cố sự hợp tác và đối thoại trong nhiều lãnh vực. Tôi muốn trước hết nêu ra đây những thí dụ cụ thể, như ngư nghiệp, năng lượng và càc vùng thuộc Bắc cực. Cách nay 5 năm, chúng tôi  đã gặp nhiều vấn đề hóc búa trong lãnh vực ngư nghiệp. Ngày nay chúng tôi có thể vui mừng về một sự cộng tác chặt chẽ, trong đó điển hình là chiến dịch chống lại việc đánh cá bất hợp pháp. Chính sách ngư nghiệp của EU sẽ được canh tân dựa trên đề nghị gọi là “cuốn sách xanh” mà Hội Đồng EU đệ trình cách nay 2 tháng. Những đề nghị này bắt nguồn rộng rãi từ việc quản trị ngư nghiệp của Na Uy và Ích Lan.

Việc hợp tác về chính sách năng lượng đã diễn tiến từ lâu rồi, nhưng rất tích cự trong những năm gần đây. Cao Ủy năng lượng của EU vẫn gặp gỡ đều đặn tổng trưởng năng lượng Na Uy và một nhóm nhân viên cao cấp đã được thành lập để theo dõi các buổi họp ấy trên mức độ chính trị. Nỗ lực giảm thiểu C02 của Na Uy - mà chính phủ Na Uy mệnh danh là “hạ xuống cung trăng” tại Mongstad - đã được công nhận và ủng hộ mạnh mẽ ở Brussel.

Chính phủ Na Uy đặc biệt được khen ngợi về phương thức làm việc khả dĩ tạo được sự quan tâm nơi Hội Đồng và các nước thành viên, theo đó là công cuộc vượt thắng các thử thách và tiếp nhận những cơ hội ở các vùng Bắc cực. Việc đối thoại tích cực đã vô cùng hữu ích kể từ ngày tài liệu chính trị về Bắc cực của Hội Đồng được đưa ra vào mùa thu năm ngoái.

Đôi lời về Ích Lan: Quốc hội Ích Lan trong những tuần lễ tới đây sẽ xác định lập trường về việc xin gia nhập EU. Một lá đơn rất có thể sắp đưa đến cuộc tranh luận nghiêm trọng về hiệp ước EƠS cho dù chỉ còn lại 2 thành viên mà thôi (Na Uy và Liechtenstein). Bây giờ thì chưa thể trả lời được câu hỏi này, nhưng nó không nên bị loại ra. Nếu Ích Lan nộp đơn xin gia nhập EU thì Na Uy và Hội Đồng ắt sẽ phải bắt đầu một cuộc đối thoại về vấn đề này vào mùa thu.

Liệu tư cách thành viên EU của Ích Lan sẽ ảnh hưởng đến Na Uy không? Đa số bình luận gia nghĩ tới việc khai trừ cái gọi là “sức hút Ích Lan”; nhưng cá nhân tôi, tôi không chắc chắn là tư cách thành viên EU của Ích Lan sẽ hoàn toàn không thích đáng cho cuộc tranh luận về việc gia nhập EU của Na Uy. Nếu Ích Lan trở nên thành viên EU và việc này mang lại một hiệp ước về ngư nghiệp khiến chính phủ rất thỏa mãn và đuợc công nhận trong một cuộc trưng cầu dân ý - và kết quả này cho thấy ngư dân Ích Lan có thể sống thoải mái với hiệp ước ấy, thì đó là hẳn là một thông điệp quan trọng cho những thành phần dân chúng Na Uy sinh sống ở duyên hải.

Kết thúc: … nhân đây tôi ước muốn nói lên lời cảm tạ. Tôi rời khỏi Na Uy với ý thức rằng đất nước này sẽ thích ứng hết sức tốt đẹp trong dự án Âu Châu cho dù đạt được bất cứ hình thức liên kết nào trong tương lai.