California bước vào năm 2026 với loạt luật mới tác động trực diện đời sống người dân và sẽ định hình lại tiểu bang

Ảnh minh họa (Photo by Jimmy Woo on Unsplash)

Bước sang năm 2026, đời sống tại California sẽ chứng kiến hàng loạt thay đổi pháp lý quan trọng, sau khi Thống đốc Gavin Newsom ký ban hành phần lớn các dự luật được Quốc hội tiểu bang thông qua trong năm 2025. Không chỉ là những điều chỉnh kỹ thuật, nhiều đạo luật mới chạm trực tiếp đến giáo dục, lao động, nhà ở, công nghệ và quyền công dân – những lĩnh vực gắn chặt với sinh hoạt hàng ngày của hàng triệu người dân.

Theo thống kê của nhà vận động hành lang kỳ cựu Chris Micheli tại Sacramento, trong tổng số 917 dự luật được gửi lên bàn Thống đốc trong năm qua, ông Newsom đã ký thông qua 794 dự luật, tương đương hơn 86%. Tỷ lệ phủ quyết 13.4% được xem là thấp hơn mức trung bình trong suốt bảy năm nhiệm kỳ của ông. Con số này cho thấy năm 2025 không phải là một năm “bùng nổ luật pháp”, nhưng đủ để tạo ra những thay đổi có chiều sâu.

Một trong những đạo luật gây tranh luận nhiều nhất liên quan đến vấn đề bài Do Thái trong trường học. Bắt đầu từ năm 2026, California sẽ thành lập Văn phòng Dân quyền cấp tiểu bang, với một điều phối viên chuyên trách giáo dục và phòng chống chủ nghĩa bài Do Thái. Luật mới yêu cầu theo dõi, báo cáo các vụ việc liên quan từ năm 2027 và buộc các học khu phải điều tra, khắc phục khi phát hiện nội dung giảng dạy mang tính phân biệt. Dự luật AB 715, do các dân biểu Rick Chavez Zbur và Dawn Addis bảo trợ, được ủng hộ với mục tiêu chống kỳ thị, nhưng cũng vấp phải lo ngại rằng các chỉ trích chính sách của Israel có thể bị gán nhãn bài Do Thái, làm thu hẹp tự do học thuật.

Ở lĩnh vực công nghệ, California tiếp tục giữ vai trò tiên phong khi ban hành đạo luật đầu tiên trên toàn quốc buộc các công ty trí tuệ nhân tạo lớn phải công khai quy trình an toàn và báo cáo các sự cố nghiêm trọng như tấn công mạng. Đạo luật SB 53, do Thượng nghị sĩ Scott Wiener đề xuất, còn bảo vệ người tố giác và đặt nền móng cho CalCompute – một hạ tầng điện toán đám mây phục vụ giới nghiên cứu và các start-up AI. Đây được xem là bước đi cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới và kiểm soát rủi ro công nghệ.

Quyền lợi của nạn nhân bạo lực cũng được mở rộng. Từ năm 2026, những người sống sót sau bạo lực gia đình hoặc xâm hại tình dục có quyền xin nghỉ làm để tham dự các phiên tòa liên quan mà không lo bị trả đũa hay mất việc. Đạo luật AB 406 tiếp nối nỗ lực bảo vệ lao động yếu thế, trong bối cảnh nhiều nạn nhân từng phải lựa chọn giữa công việc và công lý.

California cũng chính thức công nhận Diwali là ngày lễ của tiểu bang – một quyết định mang ý nghĩa biểu tượng lớn với cộng đồng Nam Á ngày càng đông đảo. Việc công nhận này cho phép công chức nghỉ hưởng lương và khuyến khích trường học tìm hiểu giá trị văn hóa của lễ hội ánh sáng, phản ánh nỗ lực đa dạng hóa bản sắc văn hóa của tiểu bang.

Trong quan hệ lao động, một thay đổi đáng chú ý là việc cấm các hợp đồng “ở lại hoặc trả tiền” (TRAP), vốn buộc người lao động phải hoàn trả chi phí đào tạo nếu nghỉ việc sớm. Theo đạo luật AB 692, doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt ít nhất $5,000 đô la mỗi lao động. Giới công đoàn cho rằng quy định này sẽ giúp người lao động thoát khỏi những ràng buộc mang tính bóc lột.

Một chi tiết tưởng nhỏ nhưng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc là Luật Chính xác Tên gọi. Kể từ năm 2026, các giấy tờ hộ tịch của California sẽ được phép ghi đầy đủ dấu phụ trong tên riêng – như dấu sắc, huyền hay ngã – sau hàng chục năm bị loại bỏ. Điều này giúp nhiều cộng đồng di dân, trong đó có người gốc Việt, được công nhận đúng bản sắc trên giấy tờ pháp lý.

Cuối cùng, luật nhà ở mới yêu cầu các căn hộ cho thuê phải có sẵn bếp và tủ lạnh – điều trước đây không bắt buộc. Với chi phí sinh hoạt ngày càng cao, thay đổi này được kỳ vọng giúp người thuê nhà bớt gánh nặng tài chính ban đầu.

Nhìn tổng thể, các đạo luật có hiệu lực từ năm 2026 cho thấy California tiếp tục đi theo con đường riêng: chú trọng quyền con người, bảo vệ người lao động và kiểm soát công nghệ mới, ngay cả khi điều đó có thể làm gia tăng căng thẳng với chính quyền liên bang. Với người dân, đây không chỉ là những dòng chữ trong công báo, mà là những thay đổi sẽ dần hiện diện trong từng lớp học, nơi làm việc và căn nhà họ sinh sống.

TH