Mẹ tôi nhận tiền hưu $800 một tháng nhưng sau 3 năm chỉ có khoản tích cóp vài trăm: 3 cái bẫy tài chính khiến người già mất tiền mà không hay

Ba năm trước, khi nghỉ hưu, mẹ của cô Li bắt đầu sống một mình tại một thành phố nhỏ. Mỗi tháng bà nhận khoảng $800. Với mức chi tiêu không quá cao, con gái tin rằng mẹ vẫn tích lũy được một khoản ổn định cho tuổi già.

Nhưng trong lần về nhà gần đây để hỗ trợ làm giấy tờ, cô Li phát hiện số dư trong thẻ lương hưu của mẹ chỉ còn hơn $150. Ngoài ra, bà chỉ còn khoảng $450 trong thẻ debit. Tổng số tiền tiết kiệm sau ba năm gần như không đáng kể.

Khi hỏi kỹ, cô mới nhận ra mẹ đã chi tiêu phần lớn số tiền vào ba dạng “bẫy tài chính” phổ biến với người lớn tuổi.

1. “Từ thiện cảm xúc” trên mạng: Khi lòng tốt trở thành công cụ kiếm tiền

Sau khi nghỉ hưu, mẹ cô Li dành nhiều thời gian xem video ngắn và livestream trên điện thoại. Ban đầu chỉ xem cho vui, nhưng dần dần bà bị cuốn vào các tài khoản tự xưng “lan tỏa năng lượng tích cực”.

Các video thường kể chuyện người già neo đơn, trẻ em khó khăn, kèm theo cảnh trao quà và những lời kêu gọi đầy cảm xúc. Trong các buổi phát trực tiếp, người xem được hướng dẫn gửi “phong bì đỏ”, tặng quà hoặc zelle để “cùng làm việc thiện”.

Không ít lần, mẹ cô vừa xem vừa khóc rồi chuyển tiền vì “thấy đáng thương”. Tổng số tiền không lớn mỗi lần, nhưng cộng dồn lại thành khoản đáng kể.

Theo góc nhìn tài chính, đây là kiểu lừa đảo đánh vào cảm xúc – dạng chi tiêu khó kiểm soát nhất vì người bị cuốn vào không coi đó là “mất tiền”, mà nghĩ là “giúp người”.

2. Thực phẩm chức năng supplement: Khoản chi âm thầm nhưng ngốn tiền nhất

Một phần lớn chi tiêu của mẹ cô Li lại nằm ở thực phẩm chức năng mua qua livestream.

Danh sách đơn hàng của bà gồm đủ loại sản phẩm hỗ trợ xương khớp, tim mạch, giấc ngủ… với giá từ vài chục đến vài trăm nhân dân tệ, thậm chí có món lên đến hàng nghìn nhân dân tệ.

Lý do rất đơn giản: người bán gọi bà là “dì”, hỏi han sức khỏe rồi tư vấn sản phẩm như bác sĩ. Cảm giác được quan tâm khiến bà tin tưởng và quyết định mua.

Khi được hỏi có hiệu quả không, bà im lặng.

Thực tế, nhiều chương trình livestream lợi dụng tâm lý lo bệnh tật của người cao tuổi để bán sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc không cần thiết. Với người có thu nhập cố định như lương hưu, những khoản chi nhỏ nhưng lặp lại hàng tháng chính là yếu tố khiến tài chính bị “bào mòn”.

3. Tour riêng và đặc sản: Chi nhiều vì tin tưởng

Ngoài mua sắm online, mẹ cô Li còn chi mạnh cho du lịch. Trong ba năm, bà đi hai chuyến theo lời mời của một hướng dẫn viên quen qua mạng, với tổng chi phí gần $3,000.

Các điểm đến đều nằm trong tỉnh, chi phí thực tế không cao, nhưng phần lớn tiền được dùng cho dịch vụ cá nhân và mua đặc sản. Dù con gái chỉ ra giá quá đắt, bà vẫn cho rằng “dịch vụ tốt thì đáng”.

Với người cao tuổi sống một mình, nhu cầu được chăm sóc và giao tiếp đôi khi khiến họ dễ tin người hơn, dẫn đến quyết định tài chính thiếu cân nhắc.

Vì sao người già dễ rơi vào bẫy tài chính?

Từ câu chuyện trên, có thể thấy ba yếu tố khiến người lớn tuổi dễ mất tiền:

- Thu nhập cố định nhưng ít kiểm soát chi tiêu

- Tâm lý cô đơn, dễ bị đánh vào cảm xúc

- Thiếu kiến thức về môi trường số và các chiêu trò mới

Những yếu tố này khiến họ trở thành nhóm dễ bị tổn thương nhất trong các hình thức lừa đảo hiện nay.

Bài học tài chính cho gia đình có người lớn tuổi

Sau khi phát hiện sự việc, cô Li quyết định dành thời gian nói chuyện với mẹ nhiều hơn, hướng dẫn cách nhận diện dấu hiệu lừa đảo và đề nghị bà thông báo trước khi chi tiêu lớn.

Từ góc độ tài chính gia đình, có ba việc quan trọng nên làm sớm:

- Thiết lập ngân sách chi tiêu rõ ràng cho người nghỉ hưu

- Hướng dẫn sử dụng điện thoại và nhận diện rủi ro online

- Duy trì kết nối thường xuyên để giảm cảm giác cô đơn

- Tuổi già không thiếu tiền, điều đáng lo nhất là thiếu kiểm soát dòng tiền.

Câu chuyện của mẹ cô Li không phải trường hợp cá biệt. Trong bối cảnh nhiều gia đình có cha mẹ sống riêng và phụ thuộc lương hưu, quản lý tài chính cho người lớn tuổi không còn là việc cá nhân mà là trách nhiệm chung của cả gia đình.

Đôi khi, bảo vệ tài chính cho cha mẹ không phải là kiếm thêm tiền cho họ mà là giúp họ giữ được số tiền đang có.