Nếu nhìn vào GDP thì rõ ràng kinh tế Nhật Bản đang suy thoái và thua xa Trung Cộng, nhưng sự thật thì phải nhìn vào chỉ số GNP

Photo by Martijn Baudoin on Unsplash

GNP (Tổng sản phẩm quốc dân - Gross National Product) là tổng giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng do công dân và doanh nghiệp của một quốc gia sản xuất, bất kể họ hoạt động trong hay ngoài lãnh thổ quốc gia đó trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 1 năm). Chỉ số này đo lường sản lượng kinh tế dựa trên quốc tịch của nhà sản xuất, phản ánh sức mạnh kinh tế và sự thịnh vượng tổng thể của công dân quốc gia đó, bao gồm cả thu nhập từ nước ngoài. 

Nhắc đến Nhật Bản, nhiều người thích dẫn lại luận điệu quen thuộc: “Nhật đã mất ba thập kỷ”, “GDP tăng chậm”, “nền kinh tế trì trệ”. Đó là kiểu nhìn bề mặt – giống như đánh giá một đại gia chỉ bằng mức chi tiêu mỗi tháng, mà không biết rằng phần lớn tài sản của họ nằm trong đất đai, cổ phần và dòng tiền tích luỹ ở nơi khác.

Sai lầm phổ biến khi nhìn Nhật chỉ qua GDP – chỉ số đo giá trị tạo ra trong lãnh thổ quốc gia. Nhưng nhìn như thế là bỏ qua thực tế: Nhật Bản không chỉ là nền kinh tế sản xuất – họ là nền kinh tế sở hữu.

Sau Thế chiến II, chiến lược của Nhật không phải chạy đua mở rộng sản lượng nội địa bằng tiêu dùng và đầu tư công vô hạn. Họ làm một điều thông minh hơn: đem doanh nghiệp, vốn, công nghệ và sức mạnh quản trị ra ngoài biên giới.

Toyota, Honda, Sony, Mitsubishi, Hitachi, Panasonic, MUFG, Softbank, Sumitomo, Denso, Bridgestone… – danh sách này kéo dài vô tận – không chỉ bán sản phẩm ra thế giới. Họ đặt nhà máy ở Mỹ, đầu tư vào Châu Âu, nắm ngân hàng ở Đông Nam Á, kiểm soát linh kiện nền tảng, và thu lợi từ chuỗi giá trị quốc tế.

Những giá trị đó không nằm trong GDP Nhật, bởi GDP chỉ đo cái tạo ra trong lãnh thổ Nhật. Nhưng nó nằm trong GNP (Gross National Product) – tổng thu nhập quốc dân, đo những gì người Nhật kiếm được dù tạo ra ở bất kỳ đâu. Đó là lý do Nhật Bản khác với hầu hết các quốc gia khác trên thế giới – quan tâm GNP nhiều hơn GDP.

GDP của Nhật tăng chậm, đúng. Nhưng GNP của Nhật thường cao hơn GDP 3–10% trong nhiều năm, phản ánh sức mạnh kinh tế thật mà bảng thống kê GDP không thể hiện. Người Nhật không nghèo đi – họ chuyển giá trị ra ngoài lãnh thổ và thu hồi lợi nhuận về. Điều này giải thích tại sao Nhật:
• xuất khẩu ít hơn Trung Quốc,
• nhưng lợi nhuận ròng lại cao hơn nhiều,
• và GNP vẫn duy trì vị thế top 3 thế giới trong nhiều năm liền.

Nó còn giải thích tại sao Nhật có thể già hoá, dân số giảm, tiêu dùng nội địa chậm nhưng ngân hàng Nhật, doanh nghiệp Nhật và nhà đầu tư Nhật vẫn là thế lực thống trị ở Đông Nam Á, Úc, châu Âu, và đặc biệt là Mỹ.

Nhật già – nhưng già với tư cách ông chủ sở hữu, không phải người lao động sản xuất hàng loạt. GDP đo hiệu suất nhà máy. GNP đo quyền sở hữu tài sản, vốn và chuỗi giá trị. Đây cũng là lý do Nhật:
• ít xuất khẩu rầm rộ như trước,
• nhưng tích lũy vị thế sâu hơn trong cấu trúc kinh tế toàn cầu,
• chi phối công nghệ vật liệu, linh kiện, hệ thống công nghiệp nền tảng,
• và có khả năng ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng mà thế giới ít để ý.

Đó mới là sức mạnh thật.

Nếu GDP là hình thể, thì GNP là dòng máu nằm bên trong. Và Nhật là nền kinh tế điển hình cho mô hình “già nhưng giàu – chậm nhưng nắm quyền lực tài sản”. Trong tương lai, khoảng cách này còn mở rộng, Nhật sẽ:
• ít sản xuất hơn trong nước,
• ít tiêu dùng hơn,
• nhưng sở hữu nhiều hơn và thu nhập từ nước ngoài nhiều hơn.

Một quốc gia mạnh không cần tăng trưởng GDP bùng nổ. Một quốc gia mạnh là quốc gia khi bước vào giai đoạn già hoá vẫn duy trì được thu nhập quốc dân từ tài sản bên ngoài. Nhật làm được điều đó, và họ biết GNP nói lên nhiều hơn GDP.

TH