Số người tử vong do sốc hỗn hợp thuốc quá liều ở người cao tuổi gia tăng

Ảnh minh họa (Photo by Randy Laybourne on Unsplash)

Theo dữ liệu của CDC, người lớn từ 65 tuổi trở lên chiếm hơn 17,000 ca tử vong do fentanyl quá liều kết hợp với các chất kích thích như cocaine và methamphetamine, tăng 9,000% trong tám năm qua, tương đương với tỷ lệ ở người trẻ tuổi.

Con số này là theo nghiên cứu của Hiệp hội Gây mê Hoa Kỳ, được trình bày tại hội nghị thường niên ANESTHESIOLOGY 2025 tuần này tại San Antonio.

Sử dụng dữ liệu của CDC, các nhà nghiên cứu đã phân tích 404,964 giấy chứng tử ghi nhận fentanyl là nguyên nhân tử vong từ năm 1999 đến năm 2023.

Người lớn tuổi chiếm 17,040 người, trong khi người trẻ tuổi, từ 25 đến 64 tuổi, chiếm 387,924 người.
Số ca tử vong liên quan đến fentanyl ở người lớn tuổi đã tăng từ 264 lên 4,144 ca từ năm 2015 đến năm 2023 - tăng 1,470%. Người trẻ tuổi tăng 660%.

Trong số những người từ 65 tuổi trở lên, số ca tử vong do chất kích thích fentanyl đã tăng từ 8,7% năm 2015 lên 49,9% năm 2023, tức tăng 9,000%.

Ở người trưởng thành trẻ tuổi, tỷ lệ tử vong này đã tăng từ 21,3% vào năm 2015 lên 59,3% vào năm 2023, tức là tăng 2,115%.

Dữ liệu cho thấy năm 2015 đánh dấu sự khởi đầu của làn sóng thứ tư của cuộc khủng hoảng opioid, khi các chất kích thích fentanyl làm gia tăng số ca tử vong do dùng thuốc quá liều.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng số ca tử vong ở người cao tuổi bắt đầu tăng mạnh vào năm 2020. Trong số các chất kích thích kết hợp với fentanyl, cocaine và methamphetamine là phổ biến nhất, vượt qua rượu, heroin và benzodiazepine.

Người cao tuổi đặc biệt dễ bị quá liều, vì nhiều người mắc các bệnh mãn tính, dùng nhiều loại thuốc và tiêu hóa thuốc "chậm hơn do tuổi tác", các nhà nghiên cứu cho biết.

Theo Gab Pasia, tác giả chính của nghiên cứu và là sinh viên y khoa tại Trường Y khoa Reno, Đại học Nevada, người ta thường quan niệm sai lầm là việc uống quá liều opioid chủ yếu xả ra ở người trẻ tuổi.

"Phân tích của chúng tôi cho thấy người cao tuổi cũng bị ảnh hưởng bởi các ca tử vong liên quan đến fentanyl, và việc sử dụng chất kích thích đã trở nên phổ biến hơn nhiều trong nhóm này", ông nói trong một tuyên bố. "Điều này cho thấy người cao tuổi bị ảnh hưởng bởi làn sóng thứ tư hiện tại của cuộc khủng hoảng opioid, theo các mô hình tương tự đã thấy ở nhóm trẻ hơn."

Các nhà nghiên cứu không thể xác định được nguyên nhân cơ bản của những trường hợp quá liều này, vì phân tích là một nghiên cứu cắt ngang về các mô hình theo thời gian, Pasia lưu ý.

"Tuy nhiên, những phát hiện này nhấn mạnh rằng quá liều fentanyl ở người cao tuổi thường là các ca tử vong do nhiều chất gây nghiện — không chỉ do riêng fentanyl — và tầm quan trọng của việc chia sẻ các chiến lược phòng ngừa lạm dụng thuốc cho bệnh nhân cao tuổi", ông nói.

Giảm thiểu nguy cơ

Các tác giả nghiên cứu khuyến cáo các bác sĩ gây mê và các chuyên gia y học giảm đau khác cần nhận thức rằng việc sử dụng nhiều chất có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và cần thận trọng khi kê đơn thuốc opioid cho người lớn trên 65 tuổi.

Đồng tác giả nghiên cứu, BS Richard Wang, bác sĩ gây mê nội trú tại Trung tâm Y tế Đại học Rush ở Chicago, cho biết thêm rằng người cao tuổi được kê đơn opioid, hoặc người chăm sóc họ, nên được thông báo về các chiến lược phòng ngừa quá liều, chẳng hạn như chuẩn bị sẵn naloxone và nhận biết các dấu hiệu quá liều.
Nguy cơ cũng có thể được giảm thiểu bằng cách đơn giản hóa quy trình dùng thuốc, sử dụng nhãn mác rõ ràng và hướng dẫn bảo quản an toàn.

"Lưu tâm tới những xu hướng này, giảm thiểu việc sử dụng opioid ở nhóm dễ bị tổn thương này và sử dụng các phương pháp kiểm soát đau khác là quan trọng hơn bao giờ hết", Wang phát biểu trong thông cáo báo chí. "Việc giáo dục bệnh nhân đúng cách và thường xuyên xem xét danh sách thuốc có thể giúp làm giảm xu hướng khủng khiếp này."

BS Larissa K. Laskowski, bác sĩ cấp cứu và chuyên gia độc chất y khoa tại Trung tâm Y tế Langone Health thuộc Đại học New York (NYU), phát biểu với Fox News Digital rằng những phát hiện của nghiên cứu này "không có gì đáng ngạc nhiên", vì fentanyl sản xuất bất hợp pháp là "một trong những chất gây chết người nhất mà con người từng biết đến".

"Trong những năm gần đây, nó đã lan tràn khắp thị trường ma túy bất hợp pháp", Laskowski, người không tham gia vào nghiên cứu, cho biết. "Fentanyl thường xuyên được tìm thấy trong các nguồn cung cấp cocaine và methamphetamine."

Laskowski, một nhà giáo dục về nguy cơ fentanyl tại các trường học, nhấn mạnh rằng tất cả mọi người, không chỉ người cao tuổi, nên nhận thức được những tác hại tiềm ẩn của loại thuốc này.

"Chỉ cần một lượng nhỏ (tương đương vài hạt muối) cũng có thể gây ngừng thở và tử vong do quá liều", bà cảnh báo. "Bất kỳ chất nào được bán bất hợp pháp (không phải từ các nhà thuốc, hiệu thuốc hoặc cửa hàng bán lẻ được cấp phép) đều có thể chứa bất kỳ thành phần nào."

"Không có việc kiểm soát chất lượng. Nhiều loại thuốc hiện nay được tẩm fentanyl."

Chuyên gia nhắc lại rằng bác sĩ nên cho bệnh nhân và người chăm sóc biết về các thuốc đảo ngược tác dụng, thí dụ như thuốc Narcan không cần toa, thường được cung cấp miễn phí tại các sở y tế, phòng khám và bệnh viện.

TH