Sống ở Mỹ – không giàu nhanh, nhưng không bị bỏ rơi, không ai bị bỏ lại phía sau, kể cả homeless

Ảnh minh họa (AI Gemini)

Rất nhiều người Việt sang Mỹ với một sự ngộ nhận ban đầu. Họ thấy chi phí sinh hoạt cao, thuế nhiều, làm việc cực, rồi kết luận rằng ở Mỹ khổ hơn ở Việt Nam. Kết luận đó không sai, nhưng nó chỉ đúng nếu ta nhìn cuộc sống bằng lăng kính của hiện tại. Vấn đề của nước Mỹ không nằm ở chuyện hôm nay bạn sống có dễ hay không, mà nằm ở chuyện ngày mai bạn có bị bỏ rơi hay không.

Ở Mỹ, bạn không được hứa hẹn sự sung túc. Nhưng bạn được hứa một điều rất rõ ràng: nếu bạn đi làm hợp pháp, đóng góp đầy đủ, thì đến một lúc nào đó, hệ thống sẽ không quay lưng lại với bạn. Điều này nghe có vẻ khô khan, nhưng với những ai từng lo lắng cho tuổi già, đó là một sự bảo đảm vô cùng lớn.

Người lao động ở Mỹ, dù làm nghề gì, từ hãng xưởng, lái xe, nhà hàng, nail hay những công việc tay chân ít ai muốn nhắc tới, đều đóng vào quỹ an sinh xã hội. Những khoản đóng góp đó không mang lại lợi ích ngay lập tức, nên nhiều người trẻ không mấy để tâm. Chỉ đến khi bước sang tuổi trung niên, người ta mới bắt đầu hiểu rằng mình đang xây từng viên gạch cho những năm cuối đời.

Ở Việt Nam, người ta hay nói “già thì ở với con”. Ở Mỹ, người ta mặc định rằng “già thì sống bằng quyền lợi của mình”. Hai cách nghĩ đó tạo ra hai kiểu tâm lý hoàn toàn khác nhau. Ở Mỹ, người già không phải sống trong cảm giác mang ơn con cái. Họ có thể sống độc lập, có thu nhập hưu trí, có bảo hiểm y tế, có sự hỗ trợ từ cộng đồng và chính quyền địa phương. Không giàu, nhưng không phải cúi đầu.

Cái đáng giá nhất của an sinh xã hội Mỹ không nằm ở số tiền nhiều hay ít, mà nằm ở sự chắc chắn. Người ta biết rằng mỗi tháng mình sẽ nhận được bao nhiêu, bảo hiểm chi trả những gì, khi bệnh nặng thì ai sẽ lo. Sự rõ ràng đó giúp con người bớt sợ tương lai, bớt phải sống trong tâm thế phòng thủ.

Y tế là một ví dụ rất điển hình. Nước Mỹ có hệ thống y tế đắt đỏ, điều đó không ai phủ nhận, nếu muốn nói là mắc nhất thế giới luôn. Bản thân tôi từng nằm viện 2 đêm cấp cứu mà viện phí lên tới 37 ngàn $, đúng vậy, bạn không nghe nhằm đâu!! Nhưng khi đã đến tuổi hưu, phần lớn người già được tiếp cận các chương trình bảo hiểm y tế dành riêng cho họ. Không phải lúc nào cũng hoàn hảo, không phải bệnh gì cũng được giải quyết dễ dàng, nhưng ít nhất người ta không phải lựa chọn giữa chữa bệnh và bán nhà.

Với người nghèo, hệ thống trợ cấp không giúp họ sống dư dả, nhưng giúp họ sống sót một cách có nhân phẩm. Có nhà ở xã hội, có phiếu thực phẩm, có hỗ trợ y tế. Những thứ đó không làm ai giàu lên, nhưng cũng không để ai bị bỏ mặc hoàn toàn. Và quan trọng hơn, những quyền lợi đó đến từ luật, chứ không đến từ sự thương hại.

Chính điều này tạo nên một khác biệt rất lớn giữa nước Mỹ và nhiều xã hội dựa nặng vào gia đình. Ở Mỹ, con cái không bị mặc định phải gánh toàn bộ trách nhiệm tài chính cho cha mẹ khi về già. Điều đó không làm con cái bớt hiếu thảo, mà giúp mối quan hệ gia đình bớt áp lực. Sự chăm sóc lúc này mang nhiều ý nghĩa tinh thần hơn là nghĩa vụ sinh tồn.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là sống ở Mỹ dễ dàng. Cái giá của hệ thống an sinh là những năm tháng làm việc rất vất vả. Người nhập cư phải học cách tự lập, tự xoay xở, tự chịu trách nhiệm cho mọi quyết định. Không có nhiều chỗ cho sự dựa dẫm. Không có ai “lo dùm” nếu bạn đi sai đường.

Rất nhiều người Việt ở Mỹ phải làm hai, thậm chí ba công việc trong nhiều năm liền. Họ đánh đổi sức khỏe hiện tại để mua sự an tâm cho tương lai. Đó không phải là lựa chọn lãng mạn, mà là lựa chọn thực tế. Nếu chỉ nhìn vào sự cực nhọc của hiện tại mà bỏ qua những gì họ đang xây dựng, rất dễ kết luận sai về cuộc sống ở Mỹ.

Cũng cần nói thêm rằng, hệ thống chỉ hoạt động hiệu quả với những ai đi đúng luật. Mỹ không phải nơi “lách” mà sống yên ổn lâu dài. Những ai sống ngoài lề hệ thống sẽ không được bảo vệ đầy đủ khi biến cố xảy ra. Đây là điều khiến nhiều người cảm thấy áp lực, nhưng cũng chính là điều tạo nên sự công bằng tương đối trong xã hội.

Sống ở Mỹ, vì vậy, là sống trong một sự trao đổi rất rõ ràng. Anh đóng góp sức lao động, thuế má, thời gian và sự kỷ luật. Đổi lại, anh nhận được một lối thoát an toàn khi không còn khả năng lao động. Không có phép màu, không có con đường tắt.

Nhiều người Việt khi còn trẻ không thấy giá trị của an sinh xã hội. Họ chỉ thấy sự cực nhọc, sự cô đơn, sự thiếu vắng gia đình. Nhưng khi bước qua tuổi năm mươi, sáu mươi, cách nhìn đó bắt đầu thay đổi. Lúc ấy, người ta hiểu rằng cái mình đang mua không phải là cuộc sống sung sướng, mà là quyền được già đi mà không hoảng sợ.

Nước Mỹ không cho bạn cảm giác “sướng” ngay lập tức. Nhưng nó cho bạn một cảm giác rất quan trọng mà nhiều nơi khác không có: cảm giác rằng nếu một ngày bạn chậm lại, ngã xuống, hoặc không còn sức chạy tiếp, thì vẫn có một hệ thống ở đó để đỡ bạn dậy, dù chậm, dù không hoàn hảo, nhưng không quay lưng.

Tôi không nói rằng ai cũng nên sống ở Mỹ. Nhưng nếu đã chọn nơi này, hãy hiểu rằng giá trị lớn nhất của nó không nằm ở những gì bạn có thể khoe hôm nay, mà nằm ở những gì bạn sẽ không phải lo vào ngày mai. Và đôi khi, chính sự “không bị bỏ rơi” ấy mới là thứ xa xỉ nhất của một đời người.

VÀ ĐIỀU ĐẶC BIỆT LÀ: GIÁO DỤC MIỄN PHÍ CHO TẤT CẢ MỌI NGƯỜI, TRẺ EM HỌC FREE TỪ TIỂU HỌC ĐẾN TRUNG HỌC, RỒI LỚN (VÀ CẢ NGƯỜI LỚN) ĐI HỌC COMMUNITY COLLEGE SẼ ĐƯỢC CHO TIỀN ĐI HỌC, MUỐN HỌC CAO HƠN THÌ CHÍNH PHỦ CÓ NHIỀU PLAN CHO VAY. NHƯ VẬY ĐỜI CHA MẸ CÓ THỂ CỰC KHỔ NHƯNG VỚI GIÁO DỤC MIỄN PHÍ THÌ ĐỜI CON CÁI LUÔN CÓ CON ĐƯỜNG ĐỂ THOÁT NGHÈO THOÁT KHỔ, CHA MẸ CHỈ CẦN LO CÁI ĂN, CÁI MẶC, MÀ Ở MỸ CHỊU CÀY LÀ CÓ: CÓ NHÀ, CÓ XE HƠI, TÚI XÁCH, ĐIỆN THOẠI....

Và tôi cũng đang cố gắng từng ngày, vì tôi có niềm tin !!

Fb Vu Pham