Vị tổng thống bước ra từ giới giải trí đã phá tan thành trì CNXH Liên Xô

Tuesday, 31/03/2026 - 06:23:01 PM

Không tốn một viên đạn, ông đã đưa Hoa Kỳ chiến thắng Chiến Tranh Lạnh và kéo sập hệ thống XHCN ở Liên Xô và Đông Âu

viendongonline.com

Ronald Reagan, Tổng thống thứ 40 của Hoa Kỳ (1981-1989), được nhiều người coi là một trong những nhân vật then chốt góp phần kết thúc Chiến tranh Lạnh và làm sụp đổ Liên bang Xô viết mà không cần bắn một phát súng nào. Bà Margaret Thatcher, Thủ tướng Anh, từng nói: “Ông ấy đã kết thúc Chiến tranh Lạnh mà không nổ súng”. Vậy Reagan đã làm gì để đạt được điều kỳ diệu ấy?

1. Thay đổi tư duy: Từ “chung sống hòa bình” sang “Chúng ta thắng, họ thua”.

Trước khi lên nắm quyền, chính sách của Mỹ với Liên Xô chủ yếu là détente (giảm căng thẳng, chung sống hòa bình). Reagan cho rằng cách tiếp cận này chỉ khiến Liên Xô trở nên mạnh mẽ và hung hăng hơn. Ông công khai gọi Liên Xô là “Đế chế Ác quỷ” (Evil Empire) và khẳng định chủ nghĩa cộng sản sẽ bị vứt vào “đống tro tàn của lịch sử”.

Reagan tin rằng Liên Xô không phải là một siêu cường bất khả chiến bại, mà là một hệ thống kinh tế yếu kém, mục nát, chỉ tồn tại nhờ đàn áp và bành trướng. Chiến lược của ông rất rõ ràng: “We win, they lose” – Chúng ta thắng, họ thua.

2. Tăng cường sức mạnh quân sự để tạo áp lực kinh tế.

Reagan khởi xướng chương trình hiện đại hóa quân sự lớn nhất thời bình trong lịch sử Mỹ. Ông tăng ngân sách quốc phòng mạnh mẽ, phát triển các vũ khí mới như máy bay ném bom B-1, tên lửa MX Peacekeeper, và đặc biệt là Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược (SDI) – còn gọi là “Chiến tranh giữa các vì sao” (Star Wars).

SDI là kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa từ không gian để bắn hạ tên lửa hạt nhân của Liên Xô. Dù công nghệ lúc đó chưa thể thực hiện hoàn toàn, chương trình này đã tạo ra nỗi sợ hãi lớn cho Moscow.

Liên Xô buộc phải chi hàng tỷ đô la để nghiên cứu đối phó, trong khi nền kinh tế của họ đang kiệt quệ. Nhiều quan chức Liên Xô sau này thừa nhận: SDI đã khiến họ nhận ra họ không thể cạnh tranh về công nghệ và kinh tế với Mỹ.

3. Áp lực kinh tế đa chiều khiến Liên Xô kiệt sức.

Reagan không chỉ tăng chi tiêu quân sự của Mỹ mà còn tìm cách làm suy yếu nguồn thu của Liên Xô:

Hợp tác với Ả Rập Xê Út để tăng sản lượng dầu, đẩy giá dầu thế giới giảm mạnh (từ khoảng 30 USD/thùng xuống còn 12 USD/thùng vào năm 1986). Dầu mỏ là nguồn ngoại tệ chính của Liên Xô, nên cú sốc này là “đòn chí mạng”.

Hạn chế xuất khẩu công nghệ cao và tín dụng cho Liên Xô.

Áp dụng Học thuyết Reagan (Reagan Doctrine):

Hỗ trợ lực lượng chống cộng sản ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là lực lượng Mujahideen ở Afghanistan. Chiến tranh Afghanistan trở thành “cái bẫy” khiến Liên Xô hao tổn hàng tỷ đô la và mất hàng chục nghìn binh sĩ.

Những biện pháp này buộc Liên Xô phải duy trì chi tiêu quân sự khổng lồ (chiếm tỷ lệ lớn GDP) chỉ để theo kịp Mỹ, dẫn đến tình trạng kiệt quệ kinh tế nghiêm trọng.

4. Hỗ trợ phong trào dân chủ và tự do ở Đông Âu.

Reagan hỗ trợ ngầm và công khai các phong trào chống cộng sản:

Hỗ trợ Solidarity (Liên đoàn Đoàn kết) ở Ba Lan – phong trào công đoàn do Lech Wałęsa lãnh đạo.

Tăng cường tuyên truyền qua Đài Tiếng nói Hoa Kỳ và các kênh khác, nhấn mạnh giá trị tự do, dân chủ và kinh tế thị trường.

Ông cũng thúc đẩy các chỉ thị an ninh quốc gia bí mật nhằm “lật ngược” ảnh hưởng của Liên Xô ở Đông Âu.

5. Ngoại giao khôn khéo với Mikhail Gorbachev.

Năm 1985, Mikhail Gorbachev lên nắm quyền ở Liên Xô với chính sách Perestroika (cải tổ) và Glasnost (cởi mở). Reagan nhận ra đây là cơ hội. Ông kết hợp áp lực + đối thoại: Vừa duy trì sức mạnh quân sự, vừa gặp gỡ Gorbachev qua các hội nghị thượng đỉnh (Geneva 1985, Reykjavik 1986, Washington 1987…).

Nổi tiếng nhất là bài phát biểu ngày 12 tháng 6 năm 1987 tại Cổng Brandenburg (Berlin):

“Ông Gorbachev, nếu ông muốn hòa bình, nếu ông muốn thịnh vượng cho Liên Xô và Đông Âu, nếu ông muốn tự do hóa: Hãy đến đây với cánh cổng này! Ông Gorbachev, hãy mở cánh cổng này! Ông Gorbachev, hãy phá bỏ bức tường này!”.

Hai năm sau (1989), Bức tường Berlin sụp đổ. Đến năm 1991, Liên Xô tan rã.

Một chiến thắng của sức mạnh, ý chí và tầm nhìn.

Ronald Reagan đã kết hợp hài hòa giữa sức mạnh quân sự, áp lực kinh tế, chiến tranh ý thức hệ và ngoại giao thực tế. Ông không tìm cách tiêu diệt Liên Xô bằng bom đạn, mà buộc hệ thống cộng sản phải đối mặt với những mâu thuẫn nội tại của chính nó: kinh tế kế hoạch hóa thất bại, công nghệ lạc hậu và khát khao tự do của người dân.

Dù có nhiều ý kiến tranh luận về vai trò của Reagan (một số cho rằng Gorbachev và vấn đề nội tại của Liên Xô mới là yếu tố quyết định), không thể phủ nhận rằng chính sách “hòa bình qua sức mạnh” của ông đã đẩy nhanh quá trình sụp đổ của một đế chế từng được coi là bất diệt.

Ronald Reagan đã chứng minh: Đôi khi, để thắng một cuộc chiến lớn, không cần bắn một viên đạn – chỉ cần khiến đối thủ không còn khả năng tiếp tục cuộc chơi.

Tags #Ronald Regan #Trump #Liên Xô