Vụ việc này đã phơi bày đường dây làm vàng giả quy mô lớn, gây thiệt hại hàng tỷ Mỹ kim tại Trung Quốc.

Mùa hè năm 2015, một người nông dân ăn mặc giản dị tự xưng là Dương Quân bước vào Hợp tác xã Tín dụng Nông thôn huyện Đồng Quan tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Người này mang theo 26 thỏi vàng để xin chấp 20 triệu NDT (khoảng $4 triệu). Số vàng nặng gần 100kg được dùng làm tài sản thế chấp. Cảnh tượng này không hiếm gặp tại địa phương được biết đến là vùng giàu trữ lượng vàng của Trung Quốc.

Theo đó, Đồng Quan nằm tại điểm giao nhau giữa ba tỉnh Thiểm Tây, Hà Nam và Sơn Tây, có khoảng 154,000 cư dân và trữ lượng vàng ước tính hơn 110 tấn dưới dãy Tần Lĩnh. Khai thác vàng chiếm trên 70% cơ cấu kinh tế địa phương.

Sau khi Trung Quốc dỡ bỏ hạn chế đầu tư vàng cá nhân năm 2005, các tổ chức tài chính tại đây nhanh chóng triển khai các khoản vay thế chấp bằng vàng, tạo điều kiện cho người dân dùng vàng tích trữ để tiếp cận vốn.

Tại Hợp tác xã Đồng Quan, hơn 83% trong tổng dư nợ 1.5 tỷ NDT (khoảng $3 tỷ) tính đến tháng 5/2016 được đảm bảo bằng vàng. Tuy nhiên, niềm tin vào mô hình tưởng như an toàn này sụp đổ vào năm 2016, khi những sai sót trong quản lý bị phơi bày. Ngòi nổ chính là khoản vay 20 triệu NDT (khoảng $4 triệu) của Dương Quân.

Theo đó vào tháng 4/2016, sau khi không thu hồi được nợ của người đàn ông này, Hợp tác xã Đồng Quan quyết định nung chảy các thỏi vàng để bán lấy tiền. Thế nhưng khi lớp vàng bên ngoài chảy ra, họ phát hiện bên trong đó là kim loại vonfram.

Hóa ra các thỏi vàng của Dương Quân chỉ chứa 36.5% vàng nguyên chất. Phát hiện này lập tức kéo theo cuộc điều tra quy mô lớn, hé lộ hàng tấn vàng pha tạp đang được nhiều tổ chức tài chính giữ làm tài sản đảm bảo.

Kết quả điều tra cho thấy 19 tổ chức cho vay tại Thiểm Tây và vùng lân cận đã nắm giữ số vàng không đạt chuẩn làm tài sản thế chấp cho các khoản vay tổng trị giá khoảng 19 tỷ NDT (khoảng $3.8 tỷ). Hợp tác xã Đồng Quan chịu thiệt hại nặng nhất với 8.4 tỷ NDT (khoảng $1.7 tỷ) dư nợ liên quan tới khoảng 46 tấn vàng giả.

Phía cảnh sát địa phương cho biết phần lớn dòng tiền vay đổ vào 5 tài khoản cá nhân do doanh nhân Trương Khánh Dân kiểm soát. Ông là đồng sáng lập công ty luyện vàng Boyuan Mining Industry - đơn vị bị cáo buộc sản xuất các thỏi vàng pha tạp.

Tại một khu vực bí mật trong nhà máy của doanh nhân này, các thỏi vàng được chế tạo bằng cách sử dụng vonfram - kim loại có khối lượng riêng gần tương đương vàng - khiến chúng gần như không thể phân biệt bằng mắt thường. Nhóm này thuê người đứng tên vay vốn, sau đó sử dụng tiền đầu tư bất động sản, quỹ tín thác hoặc chuyển ra nước ngoài qua ngân hàng ngầm. Riêng Trương Khánh Dân bị cáo buộc vay tới 8.4 tỷ NDT (khoảng $1.7 tỷ) bằng vàng giả.

Khi vụ việc bị phát giác, các nghi phạm chủ chốt bỏ trốn khỏi Trung Quốc, Trương Khánh Dân bị truy nã quốc tế. Cảnh sát đã bắt giữ 4 nghi phạm chính cùng hàng chục đồng phạm, đồng thời truy tố 8 nhân viên hợp tác xã vì vi phạm quy định tín dụng. Do nghi phạm chủ chốt chưa bị bắt, việc xử lý tài sản thu giữ còn đình trệ, khiến khả năng thu hồi tổn thất thêm khó khăn.

Qua vụ việc này, các chuyên gia Trung Quốc cảnh báo vụ lừa đảo quy mô lớn này cho thấy mức độ dễ tổn thương của các tổ chức tín dụng nông thôn và nguy cơ lan rộng rủi ro trong hệ thống tài chính địa phương.

TH